| زۆرۈر 1-،2-كىتابتىن تەكرارنى سىناش ئىمتىھان سۇئالى (جەمئىي 150 نومۇر ) 1سوئال :تاللاش سوئالى(ھەر بىر تارماق سوئالغا 3دىن ،جەمى 36نومۇر بېرىلىدۇ)تۆۋەندىكى ھەر بىر تارماق سوئالغا بېرىلگەن تۆت خىل جاۋاپ ئىچىدە پەقەت بىرسىلا سوئالنىڭ تەلىپىگە ئۇيغۇن،سىز توغرا دەپ قارىغان جاۋابنىڭ ھەرپ بەلگىسىنى تۆۋەندىكى ماس كاتەكچىگە تولدۇرۇڭ. 1.‹‹غەزەپ ۋە زار››ناملىق شېئىردىن ئېلىنغان‹‹زۇلۇمنىڭ ئوكيانىدىن تاپماي پاراغەت ئارىلى، تاغ كەبى دولقۇندا ئۆرلەپ،ھەققە ئاھ ئۇرارىمەن›› دىگەن كوپلىتتىكى ‹‹پاراغەت ئارىلى›› دېگەن سۆزنىڭ سىموۋۇللۇق مەنىسنى توغرا ئىزاھلاپ بېرەلىگىنى : A .ئەركىنلىككە ئېرىشكەن خەلقنىڭ يەنىلا قالاقلقىنى كۆرسىتىدۇ. B . خەلقنىڭ بېشىغا كەلگەن ئازاب-ئوقۇبەتنى كۆرسىتىدۇ. C.قۇللۇق ھاياتتىن قۇتۇلۇپ ، ئەركىن ھاياتقا ئېرىشىشنى كۆرسىتىدۇ . D. ئەل –ۋەتەننىڭ گۈللەنگەن ، مەدەنىي ھايانىنى كۆرسىتىدۇ. 2. تىل تاۋۇشلىرى ھەققىدەئېيتىلغانلارنىڭ توغرىسى: A.« ئىرادە – ئىزدىنىشنىڭ تۇغۇت ئانىسى. » بۇ جۈملىدە بىر سۆزنىڭ تەركىبىدىكى سوزۇق تاۋۇش ئاجىزلاشقان، سۆزلەردىن پەقەت ئۈچ سۆز ياكى تىل ئورنى ياكى لەۋ ھالىتى جەھەتتە ماسلىشىپ كەلگەن B. « مەيدانى يوق كىشىلەر چېكىتى يوق تارازىدۇر. » بۇ جۈملىدە ئاستى سىزىلغان سۆزلەر ھەم تىل ئورنى ھەم لەۋ ھالىتى جەھەتتىن ماسلىشىپكەلگەن C. « كەيپ دېمەك –ئەيىب دېمەكتۇر. » بۇ جۈملىدە ئاستى سىزىلغان سۆزگە قوشۇمچە ئۇلانغاندائۈزۈك تاۋۇشلارنىڭ ماسلىشىشى بويىچە ئۇلانمىغان D. « ئادەمنىڭ ئارقىسىدىن قىلىنغان گەپ – يوشۇرۇن ئېتىلغان ئوق. » بۇجۈملىدە بىر سۆز لەۋ ھالىتى جەھەتتىن ماسلىشىپ كەلگەن 3.تۆۋەندىكىلەردىن <<ئارىف>>دېگەن سۆزنىڭ مەنىسىنى توغرا ئىزاھلاپ بەرگىنى: A .ئات مىگەن كىشى دېگەن مەنىدە B. سوغدىچە سۆز بولۇپ،ياخشى نىيەت،ياخشى سۆز دېگەن مەنىدە؛ C .ئىنساپ،ئىنساپلىق ئادەم دېگەن مەنىدە؛ D. ئەرەبچە سۆز بولۇپ،بىلگۈچى،تونۇغۇچى،دانا،مەرىپەتلىك دېگەن مەنىدە. 4.<<ئوقۇغۇچىلارنى مەكتەپتىن ئەمگەك مەيدانىغا ماشىنىدا ئېلىپ ماڭدى>>دېگەن جۇملىدىكى كېلىش قوشۇمچىلىرى ھەققىدىكى خاتا جاۋاب: A .جۇملىدە كېلىش قوشۇمچىسىدىن تۆتى بار؛ B. ئورۇن-پەيىت كېلىش قوشۇمچىسىدىن بىرى بار؛ C .يۆنىلىش كېلىش قوشۇمچىسىدىن ئىككىسى بار؛ D. جۇملىدە ئىگىلىك كېلىش قوشۇمچىسى يوق؛ 5.<<ئۇ بىلىملىك،ئاقىل،تەدبىرلىك-ئىقتىدارلىق كىشى>>دېگەن جۇملىدىكى سۈپەتلەر ھەققىدىكى توغرا جاۋاب: Aجۇملىدە سۈپەتتىن ئۇچى بار؛ C. ياسالما سۈپەتتىن ئۇچى بار؛ B .تۈپ سۈپەتتىن ئىككىسى بار؛ D.جۇملىدىكى سۈپەتلەرنىڭ ھەممىسى تەڭداش مۇناسىۋەتتە كېلىپ،ھالەت ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن 6.يېزىقچىلىق بىلىمىگە ئائىت توغرا جاۋاب؛ A .ئەدەبىي ئەسەرگە ئېلىنغان ماتىرىيال چىن بولۇش كېرەك،ھەرگىز توقۇلما قىلىشقا بولمايدۇ؛ B .ئەسەردىكى توقۇلما،تەسەۋۋۇرنىڭ رىئاللىق بىلەن مۇناسىۋىتى بولمايدۇ؛ C .تەسەۋۋۇر،توقۇلمىمۇ ئەقىلگە مۇۋاپىق،ھېسياتقا ئۇيغۇن بولۇش كېرەك؛ D .گۈزەل شەيئىيلەرنى ئىپادىلەشتە كۆپىنچە ئىپادىلەش ئۇسۇلىدىن مۇھاكىمە قوللىندۇ. 7. تۆۋەندىكى پارچە ھەققىدە ئېيتىلغانلاردىن توغرىسى : ( ) ئوغلۇم ، كىتابنى قىزغىن سۆي ، چۈنكى ئۇنىڭ ئىچىدە شىپالىق دورا بار ، ئۇ سېنىڭ نادانلىق كېسىلىڭنى داۋالايدۇ ، كىتاب ئىچىدە نۇرغۇن نازۇ نېمەتلەر بار ، ئۇ ساڭا مەنىۋىي ئوزۇق بەخش ئېتىپ ، كۈچ – قۇۋۋەت ئاتا قىلىدۇ . كىتاب ئىچىدە بىر خىل سېھرىي كۈچ بار ، ئۇ سېنىڭ ھاياتلىق كېمەڭنى خادا تاشلارغا سوقۇلۇپ كېتىشتىن ساقلايدۇ .
A.پارچىدا ئىككى سۆز تەركىبىدە « ئە » تاۋۇشى « ئى » تاۋۇشىغا ئاجىزلاشقان . B.پارچىدىكى ئۈچ سۆزدە تىل ئارقا لەۋلەشكەن سوزۇق تاۋۇشلار ماسلىشىپ كەلگەن . C.پارچىدىكى بىر سۆزدە سوزۇق تاۋۇشلھرنىڭ چۈشۈپ قېلىش ھادىسىسى كۆرۈلگەن . D.پارچىدىكى تۆت سۆزگە ئۈزۈك تاۋۇشلارنىڭ ماسلىشىش قانۇنىيىتىگە ئۇيغۇن ھالدا قوشۇمچە ئۇلانغان . 8. ئۇيغۇر تىلىنىڭ لېكسىكىسى ھەققىدە ئېيتلغانلاردىن خاتاسى: A. «تەكەببۇرلۇق ھېچ بىر ئادەمنىڭ قەدىر-قىممىتى ۋە ئۇلۇغلۇقىنى زىيادە قىلمايدۇ» دېگەن جۈملىدىكى جۈپ سۆز ئىككى مەنىداش سۆزنىڭ قاتار ئېيتىلىشىدىن تۈزۈلگەن. جۈملىدە ئادەتتىكى لۇغەت تەركىبىگە كىرىدىغان سۆز يوق. B. «كۆڭۈل خەزنىسىنىڭ قۇلۇپى تىلدۇر ۋە ئول خەزىنىنىڭ ئاچقۇچى تىلدۇر» دېگەن مىسرادىكى «قۇلۇپ، ئاچقۇچ، خەزىنە» دېگەن سۆزلەر كۆچمە مەنىدە قوللىنىلغان بولۇپ، بۇ سۆزلەر ئاساسىي لۇغەت تەركىبىگە كىرىدۇ. C. سۆزنىڭ ئەسلى مەنىسى ۋە كۆچمە مەنىسى ئارىسىدا مۇئەييەن باغلىنىش بولىدۇ. ئەگەر بۇ خىل باغلىنىش بولمىسا ئۇنداق سۆزلەر ئارىسىدا ئەسلى مەنە ۋە كۆچمە مەنە مۇناسىۋىتىمۇ بولمايدۇ. D. كۆپ مەنىلىك سۆزلەر ئوخشىمىغان تىل شارائىتىدا ئوخشىمىغان مەنە بىلدۈرگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارنى بىر سۆز دەپ قاراشقا بولمايدۇ. 9. تۆۋەندە ئېيتىلغانلاردىن توغرسى: A. «ئاتا-بوۋامدىن مىراس كونا كېسەلنىڭ دەردىدە، گاھ ئۆلۈپ، گاھ تىرىلىپ كۆپتىن بېرى ئاۋارىمەن» دېگەن كۇبلېتتىكى «كونا كېسەل» نادانلىق، قاششاقلىق، خۇراپاتلىق، چورۇنلۇق، قۇلچىلىق، ئىتتىپاقسىزلىق، غايىسىزلىك قاتارلىق ئىجتىمائىي ئىللەتلەرنى كۆرسىتىدۇ. شېئىر ئارۇز ۋەزىننىڭ مەپائىلۇن ۋەزىنى، ھەزەج بەھرىدە يېزىلغان. B. شائىر ۋە ئەدەبىي تەرجىمان ئارسلاننىڭ «يۇلتۇزلار يۇرتى» ناملىق داستانىدا قايناق ھېسسىيات بىلەن تىلغا ئېلىنىۋاتقان يۇلتۇزلار يۇرتى دېمۇكراتىك شائىر ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ياشىغان تۇرپاننى كۆرسىتىدۇ. C. «ئاتىلار سۆزى» دېگەن ماۋزۇ ئاستىدىكى بىر يۈرۈش شېئىرلادا ئىنساندىكى بىر قاتار ئېسىل خىسلەتلەر مەدھىيلىنىپ، ئىللەتلەر قامچىلىنىپ، كىشىلەرنى ياخشى ئەخلاق پەزىلەتلەرنى ئۆزىگە يار قىلىش، بولمىغۇر ئىللەتلەردىن ساقلىنىشقا دەۋەت قىلىنغان بولۇپ،بۇ شېئىر دەۋر جەھەتتىن قاراخانىيلار ئەدەبىياتىغا مەنسۇپ. D. ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ ئاساسلىق ۋەكىللىرىدىن ئابدۇقادىر داموللا، قۇتلۇق شەۋقى، ئابدۇخالىق ئۇيغۇر قاتارلىقلار ئۆز شېئىرلىرىدا دېمۇكراتىيە، ئەركىنلىك، ھۆرلۈكنى تەشەببۇس قىلىش ۋە جاھالەتكە، نادانلىققا ئاكتىپ قارشى تۇرۇش ئىدىيىسى بىلەن «دېمۇكراتىك شائىرلار» دەپ ئاتالدى. Ⅱبوش ئورۇننى تولدۇرۇڭ(ھەر بىر بوش ئورۇنغا 1 دىن جەمئىي 10نومۇر ) 13.ئىسىملارنىڭ چىقىش كېلىش قوشۇمچىسى ‹‹ -دىن،-تىن›› بولۇپ،چىقىش كېلىشتىكى ئىسىملار جۈملىدە ① ۋەزىپىسىدە كېلىدۇ. 14. ‹‹ئانا تىلىم››ناملىق ئەسەردىكى ‹‹ئەي ئانا تىلىم-ئانىلىرىم سۆزلىگەن تىل،ئاتىلىرىم سۆزلىگەن تىل، سەن ئاكىلىرىم سۆزلىگەن تىل.....››دېگەن جۈملىدىكى ‹‹تىل››پەقەت ‹‹ئاتا،ئانا ئاكا....››لارنىڭلا تىلىنى كۆرسەتمەستىن بەلكى ،② نىڭ تىلىنى كۆرسىتىدۇ 15. ‹‹ئىشچان ئېشىنى يەيدۇ،ھورۇن بېشىنى يەيدۇ››دېگەن ماقالدىكى قارمۇ-قارشى سۆزلەرنى ھاسىل قىلالايدىغان سۆزلەر③ , دېگەن سۆزلەردۇر. 16. ئابدۇخالىق ئۇيغۇرنىڭ ‹‹غەزەپ ۋەزار››ناملىق شېئىرى ئۇيغۇر شېئىريىتىنىڭ ④ شەكلىدە،ئارۇز ۋەزىننىڭ ⑤ ۋەزنى⑥ بەھرىدە يېزىلغان . 17. ‹‹ئاتىلار سۆزى›› ⑦ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا تەۋە 18. ‹‹ھاياتقا مۇھەببەت››⑧ نىڭ ⑨ ناملىق نەسىرلەر توپلىمىدىن ئېلىنغان . 19. كۆپلۈك ،تەۋەلىك قوشۇمچىلىرى ئارقىلىق⑩ سانلار ياسىلىدۇ . Ⅲكۆنۈكمە ئىشلەڭ (جەمئىي 20نومۇر) 20. تۆۋەندىكى سۆزلەرگە قانداق قوشۇمچە قوشۇلغانلىقىنى ئېيتىپ بېرىڭ.(قوشۇمچە نامىنى يېزىڭ) (6نومۇر) (1) سۆزلەر (2)كىتابى (3)ئوقۇشقا (4)ئەركىنلىك (5)كۈنلەر (6)سەھەردە 21. تۆۋەندىكى ماقال-تەمسىللەرنى تولۇقلاپ يېزىڭ؛ (5نومۇر) (1) ئەمگەك بىلەن ئەر كۆكۈرەر،① (2)يولۋاسنى يەڭگەن باتۇر ئەمەس،② (3)ئاتاڭنىڭ بالىسى بولغىچە،③ (4)بۇغداي نېنىڭ بولمىسىمۇ،④ (5)بۇغداينىڭ باھانىسىدە⑤ 22.تۆۋەندىكىلەردە قانداق ئىپادىلەش ئۇسۇلى قوللىنىلغانلىقىنى ئېيتىپ بېرىڭ: (6 نومۇر) (1)بىلم-ئوزۇقتۇر.ئۇنى ئۆزۈڭ ئۇچۇن رىزىق قىلىشىڭ،ئاۋام ئوچۇن مەئىشەت قىلىشىڭ مۇمكىن.ئوزۇق يەنىلا ۋاستە ۋە بايلىق. ( ) (2)بۈگۈن بىز تىل-ئەدەبىياتتىن ئىمتىھان بەردۇق.( ) (3)ئۇنىڭ تىنىق كۈل رەڭ كۆزلىرىدىن كىشىنى تەپ تارتقۇزىدىغان ئۆتكۈر نۇر چىقىپ تۇراتتى.ئۇزۇن ھەم قوپال قاڭشىرى،چىڭ يۇمۇلۇپ تۇرغان ئاغىزى،گەۋدىلىنىپ تۇرغان چاسا ئېڭىكى ئۇنىڭ قەتئىي ئىرادىلىك كىشى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ تۇراتتى. ( ) 23.تۆۋەندىكى جۇملىنىڭ ئاخىرىنى مۇۋاپىق جۇملىلەر بىلەن ئاخىرلاشتۇرۇڭ،تۆت جۇملىدىن ئېشىپ كەتمىسۇن 4نومۇر) ئالىيجاناپلىق بىلەن پەسكەشلىكنىڭ پەرقى نېمىدە؟مېنىڭچە…
Ⅳجاۋاب بېرىڭ (35نومۇر) 24.<<مەن باش-ئايىقى يوق بۇ بازارغا كەلدىم...ھەربىر ئادەمگە پەقەت بىرلا قېتىم تەقسىملىنىدىغان كۆز گۆھىرى،يۇرەك پارىسى ئىنساپنى جۇغلاپ،ئىنساپنىڭ قەدىر-قىممىتىنى ئاشۇرۇش،ساۋابلىق ئىش قىلىش مەقسىتىدە بىر ئالاھىدە كەسىپ ئېگىسى بولغان<<ئىنساپ سودىگىرى>> بولۇپ قالاي. ( 10نومۇر) (1)پارچە كىمنىڭ قايسى ئەسىرىدىن ئېلىغان؟ژانېرى نېمە؟ (3نومۇر)
(2)<<مەن>>نېمە ئۇچۇن ئىنساپ سودىگىرى بولماقچى بولدى ؟بۇنىڭدىن نېمىنى چۇشەنگىلى بولىدۇ؟ (4نومۇر)
(3)پارچىدا ئىشلىتىلگەن تۆۋەندىكى سۆزلەر تۈزۈلۈش جەھەتتىن قانداق سۆز؟ (3نومۇر) ①قەدىر-قىممەت-- ② يۈرەك-- ③سودىگەر- 25.<<دېڭىز سەپىرى>>ناملىق ئەسەردە ئاپتۇر قانداق ئىدىيىنى ئوتتۇرغا قويغان؟ (5 نومۇر)
26. تۆۋەندىكى شېئىرنى ئوقۇپ ، سوئال تەلىپىنى ئورۇنلاڭ.(جەمئىي 7نومۇر) ساپ نەپەس ئالدىم سەھەر ئەركىن تىنىپ، يايرىدى شادلىقتا جان،كۆڭلۈم تىنىپ. تۇپرىقىمدا قەد كۆتەرگەيمەن ئەبەد، كەتسىمۇ تاغلار چۆكۈپ،كۆللەر تىنىپ. 1) بۇ شېئىرنىڭ ئىككىنىچى مىسراسىدا بىر سۆزگە قوشۇمچە قوشۇلغاندا بىر سوزۇق تاۋۇش چۈشۈپ قالغان بولۇپ ،بۇ سۆز ئەسلى ① دېگەن سۆزدۇر؛ تۆتىنچى مىسرادا بىر سۆزگە قوشۇمچە قوشۇلغاندىن كېيىن سوزۇق تاۋۇش ئاجىزلاشقان ،بۇ سۆز ئەسلى ② دېگەن سۆزدۇر.(2نومۇر) 2) بۇ كوپلىتتىكى قاپىيداش بولۇپ كەلگەن سۆز مەنسى جەھەتتىن③ سۆزدۇر.(1نومۇر) 3) قاپىيداش بولۇپ كەلگەن سۆزلەرنىڭ مەنىسىنى ئېيتىپ بېرىڭ .(3نومۇر) بىرىنچى مىسرادا:④ ئىككىنچى مىسرادا:⑤ تۆتىنچى مىسرادا:⑥ 4) بۇ شېئىردا شائىرنىڭ كۈچلۈك ⑦ ئىدىيىسى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن.(1نومۇر) 27. تۆۋەندىكى پارچىنى ئوقۇپ سوئال تەلىپىنى ئورۇنلاڭ .( 13نومۇر) دەرۋەقە باش-كۆزى تېڭىلغان چيەن دارىن شەھەرگە كىرىش بىلانلا ،ئامبال بىلەن شيەتەيگە مۇنداق دېدى:‹‹مەن شۇنچە يىللار ھەربىي سەپتە تۇرۇپ ،بۇنداق ئادەملەرگە دۇچ كېلىپ باقمىغان ئىدىم ،ئۇلارنى ئادەمزات دېگەندىن كۆرە ،بىر توپ قۇترىغان يولۋاس دېگەن توغرىراق ئوخشايدۇ،.........ئەمما ئۇلارغا مېنىڭ زەمبىرەكلىرىم پوجاڭزىچىلىكمۇ بىلىنمىدى .دۇنيادا ئۆلۈمدىن قورقمايدىغان كىم بار؟.ئەمما بۇ ياۋايىلار ئۆلۈمدىن قورقۇش تۈگۈل ، ئۆلۈمنىڭ ئۆزىنى قورقۇتىدىكەن ....... ئەمما ئۇلارنىڭ يۈرىكىدە قانداقتۇر كۆزگە كۆرۈنمەيدىغان بىر كۈچ بارمىكىن دەپ ئويلاپ قالدىم.....›› 1)بۇ پارچە كىمنىڭ قايسى رومانىدىن ئېلىنغان.(2نومۇر)
2)چيەن دارىن ئوق يىگەن ئۇرۇش قايسى جايدا بولغان ؟(1نومۇر)
3)چيەن دارىن تىلغا ئالغان ‹‹ئۇلار›› كىملەر؟ پارچىدىن ئۇلارنىڭ قانداق خارەكتىرىنى كۆرىۋالغىلى بولىدۇ ئ قارىشىڭىزنى ئوتتورىغا قويۇڭ.(4نومۇر)
4) پارچىدا تىلغا ئېلىنغان ئۇلارنىڭ يۈرىكىدىكى‹‹كۈچ››قايسى كۈچنى كۆرسىتىدۇ ؟(3نومۇر)
5)بۇ پارچە ئېلىنغان ئەسەر تارىخىي روماندۇر.سىز بۇ ئەسەر ۋە دەرسلىكتىكى ‹‹مەشھۇر ئەسەرنى ئوقۇشقا كۆرسەتمە ››نى ئوقۇغاندىن كېيىن ،تارىخىي روماننىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى ھىس قىلدىڭىز؟
(3نومۇر) Ⅴيېزىقچىلىق سوئالى( 50نومۇر) 28 . تۆۋەندىكى ماتىريال ئاساسىدا بىر پارچە ئەسەر يېزىڭ . ئورمانلىقتىكى يولۋاس پادىشاھ ئاغرىپ ،ئىنىدا ئىڭراپ يېتىپتۇ . ئەتراپتىكى بەزى ھايۋانلار بۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ تۇشمۇ-تۇشتىن ئۇنى كۆرگىلى كەپتۇ . بىر تۈلكە يولۋاسنىڭ ئىنىغا يېقىنلاشقاندا ،يولۋاسنىڭ بىچارىلەرچە ئىڭراۋاتقانلىقىنى ئاڭلاپتۇ . ئۇ يولۋاسنىڭ ئىنىغا كىرەي دەپ تەمشىلىپتۇ-يۇ،دەرھال توختاپ قاپتۇ ۋە يولۋاسنىڭ ئىنىنى ئايلىنىپ يۈرۈپتۇ . تاقەت قىلالمىغان يولۋاس : -ھەي تۇلكە!مېنى يوقلاپ كەلگەن تۇرۇقلۇق يەنە نىمىشقا كىرمەيسەن؟ -مۆھتىرەم شاھىم،-دەپتۇ تۈلكە،- ئىنىلىرىغا كىرگەن ھايۋانلارنىڭ ئىزى تۇرىدۇ-يۇ،لېكىن يېنىپ چىققانلىرىنىڭ ئىزى يوق.شۇنداق تۇرسا ،مەن قانداقمۇ يانلىرىغا كىرىشكە جۈرئەت قىلالايمەن ؟ تەلەپ:يۇقۇرىدىكى ماتىرىيال مەزمۇنىغا ئاساسەن‹‹كىشىلىك تۇرمۇشتا ھۇششار بولۇش ياكى مەسىللەرنى ئەتراپلىق ئويلاش ›› دېگەن تېمىنى چۆرىدەپ بىر پارچە ئەسەر يېزىڭ.
|
|