| ناھىيەلىك تەجرىبە ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ2014- 2015- ئوقوش يىلى 2- مەۋسۈم 1- بۆلەك ئىمتىھان سوئالى تولۇق2-يىللىق تىل-ئەدەبىيات ئىمتىھان سۇئالى (تاللانما دەرىسلىك 2 ) (ئىمتىھان ۋاختى 120 مىنۇت ، تۇلۇق نۇمۇرى 100 نۇمۇر) Ⅰ تاللاش سۇئالى (ھەر بىر تارماق سۇئالدا پەقەت بىرلا جاۋاپ تەلەپكە ئويغۇن. تەلەپكە ئويغۇن جاۋاپنىڭ ھەرپ بەلگۈسىنى تۆۋەندىكى جەدۋەلگە تولدۇرۇڭ. ھەر بىر تارماق سۇئالغا 3 دىن جەمئىي24 نۇمۇر بىرىلىدۇ) سۇئاللار 1 2 3 4 5 6 7 8 جاۋابى 1 - شېئىر ۋە ئۇنىڭ ئالاھىدىلىكى ھەققىدە ئېيتىلغانلاردىن توغرىسى .A شېئىرىي نۇتۇقنى بارلىققا كەلتۈرىدىغان ھەم تەرتىپكە سالىدىعان ۋاستىلەر رېتىم، ئاھاڭدارلىق، قاپىيەدىن ئىبارەت. B .رېتىم شېئىرغا تولۇق ئىنتۇناتسىيە كىرگۈزىپ،شېىئىرنىڭ رېتىم ئاھاڭدالىقىنى مەيدانعا كەلتۈرىشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.C.شېئىر مىسرالاردىكى قاپىيە ۋە قاپىيەدىن كىيىن تەكرارلىنىپ كەلگەن سۆز رادىف دەپ ئاتىلىدۇ. .D شېئر مىسرالىرىنىڭ ئاخىرىدىكى سۆز ياكى بوغۇملارنىڭ ئاھاڭداش بولۇپ كېلىشى تۇراق دەپ ئاتىلىدۇ. 2- شېئىرىي ئەسەرلەرنىڭ ئۇچۇر نوقتىللىرى ھەققىدە ئېيتىلغانلاردىن توغرىسى: A«چىراق» -ئابدۇخالىق ئۇيغۇر-تەبىئەت لىرىكىسى-غەزەل-1927-يىلى يېزىلغان. B«سال» - نەزەر غۇجا ئابدۇسەمەت-سىياسىي لىرىكا-مەسنەۋىي20- ئەسىرنىڭ بېشىدا يېزىلغان. C«ياخشى»- ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر-قەسىدە-غەزەل 1979-يىلى يېزىلغان. D«ئاتا ئىزلىرىنى ئەسلەپ»-قۇربان بارات- تەبىئەت لىرىكىسى- مۇرەببە. 3-تۆۋەندىكى پارچىنىڭ ئاپتۇرى، ئەسەر نامى، ژانىرى توغرا گۇرۇپىلانغىنى: بارىمەن ئارىلاپ گۇيا جەڭگاھسىرى، ئاقىدۇ ئالدىمدا قانلار سەل بولۇپ، ھەم يۇتۇپ ئىچىمگە ئاچچىق ئىس-تۈتەك. ياتىدۇ باشلار بولۇپ تەندىن جۇدا. A ئابدۇكېرىم خۇجا-«شامال ۋە دولقۇن»- شېئىر. Bئەخمەت ئىمىن-«دېڭىزدىن سادا»- شېئىر. Cئابدۇكېرىم خۇجا«ئاتا ئىزلىرىنى ئەسلەپ» شېئىر. Dئابدۇرېھىم ئۆتكۈر-«ئاتا ئىزىدىن»- شېئىر. 4- تۈۋەندىكى مىسرالارنىڭ قاپىيلىنىشىدىن توق قاپىيىگە تەۋە بولغىنى: A:ئانا تىل بىلگەن كىشىنىڭ ئىززىتىن قىلغۇم كېلۇر. B:سالدا بارىمەن ئەتراپتا دولقۇن، ئانا تىلنى ئاغزىدىن ئالتۇن بېرىپ ئالغۇم كېلۇر ھەيدەپ بارىدۇ، قاينامغا غولقۇن. C: تۈندە قەلەم تۇتقىلى بولماس يوقالسا بۇ چىراق، .Dئەل-يۇرت ئۈچۈن تارتقان ئەلەمنى، قانچە يەزسام يەنە قاينار دەرت تېگىدىن ئىشتىياق. شاھلىق تەختىگە قىياس ئەتكۈلىك. 5- جۇڭگۇ شېىئرىيتى ھەققىدە ئېيتىلغانلاردىن خاتاسى. A چۇيۇەن ئېلىمىزنىڭ قەدىمكى زاماندىكى ۋەتەنپەرۋەر شائىرى،«جۇدالىق زارى»قەدىمكى زامان ئەدەبىياتىدىكى تۇنجى قېتىم مەيدانغا كەلگەن چوڭ ھەقىمدىكى لىرىك داستان. B .«قېرى ئات» شېئىرىدا جۇڭگۇنىڭ 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدىكى ئىجتىمائىي قىياپىتى دەۋر ئارقا كۆرىنىش قىلىنغان دەپ قاراشقا بولىدۇ. C.«ئاپئاق تام» شېئىردىكى ئاپئاق تامنى بارلىققا كېلىۋاتقان يېڭى دەۋرنىڭ سىموۋۇلى دەپ چۈشىنىشكە بولىدۇ. .D. «جۇدالىق زارى»دا شائىر سىياسىي كۆرەشتە زىيانكەشلىككە ئۇچىراپ، چەككەن ئەلەم- ھەسرىتىنى، نەپرىتىنى ئىپادىلىگەن ھەم رىئاللىقتىكى زۇلمەتىنى تەنقىد قىلغان.شۇڭا بۇ ئەسەرنى رىئالىزىملىق روھتا يېزىلغان مۇنەۋۋەر ئەسەر دېيىشكە بولىدۇ. 6- چەتئەل شېئىرىيتى ھەققىدە ئېيتىلغانلاردىن خاتاسى: A چەتئەل شېئىرىيتىنىڭ ئاساسىلق ۋەكىللىرىدىن يىسنىن، ئوكتاۋىيان پاز، مىستىرال قاتارلىقلار بار. B. يىسنىننىڭ«تۇنجى قار»شېرىدا گۈزەل تەبىئەت مەنزىرسى تەسۋىرلەنگەن. C. «غۇۋالىقتا كۆرىنگەن ھايات»نىڭ ئاپتۇرى 1990-يىلى نوبىل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. .D مىستىرالنىڭ شېئىرلىرىدا كۈچلىك ئانىلىق مېھرى ئىپادىلەنگەنبولسىمۇ،لىكىن ئۇنى كۆپ قىسىم كىشىلەر ھېس قىلالمايدۇ. 7- نەسىر ھەققىدە ئېيتىلغان خاتا جاۋاب: A ھازىرقى زامان نەسىرچىلىكىگە ئاساس سالغۇچى كىشى لۇتپۇللا مۇتەللىپ بولۇپ ھېساپلىنىدۇ. B .ھەرقايسى مىللەتلەر ئەدەبىياتىدا نەسىر ئىجادىيتىنى چۈشەندۈرگىلى بولىدىغان نوپۇزلۇق تەبىرلەر ئوتتۇرغا چىقىپ،نەسىر نەسىر ئىجادىيتىنىڭ ئالاھىدىلكىنى رۇشەن ھالدا گەۋدىلەندۈردى. C.ئۇيغۇ نەسىرچىلىكى مەيدانغا كېلىشى بىلەنلا،ئۇنىڭدا دۇنياۋىي تېمىلار،مۇھىم سىياسىي،ئىجتىمائىي تېمىلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان تېمىلار ئۆز ئىپادىسىنى تاپتى..D.20-ئەسىردىكى ئۇيغۇر نەسىرچىلىكى بىر ئەسىرلىك تارىخىي تەرەققىيات مۇساپسىنى بېسىپ ئۆتۈپ ئەسىر ئاخىرىغا كەلگەندە بىر پۈتۈن ئۇيغۇر ئەدەبىياتى گەۋدىسىنىڭ ئىنتايىن مۇھىم بىر تەركىبى قىسسىمىغا ئايلاندى. 8-نەسىر ھەققىدە خاتا ئېيتىلغىنى : A .«گىياھلارغا ئىلىنىپ قالغان ئادەم ئۈچەيلىرى سىم تاناپنىڭ سىملىرىدەك ۋىڭىلداپ،ئەتراپقا دەھشەت سالماقتا. B.«ئادەم ئۆز دىمەتى بىلەن قېرىمايدۇ»دېگەن نەسىردە ساۋاقداشلىق مىھىر-مۇھەببەتنىڭ چۇڭقۇر بولىدىغانلىقىنى ئوتتۇرغا قويغان. C.«رەقىپ ۋە رىقابەت»تە ھەقىقىي رىقابەتنىڭ ياخشى ئاقىۋەت ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى شەرھىلىگەن. .D20-ئەسىرنىڭ 40-يىللىرىدىن باشلانغان. Ⅱبوش ئۇرۇننى تولدۇرۇش سۇئالى: (10 نومۇر) 9-«شامال ۋە دولقۇن» ناملىق شېئىردىكى «شامال»-----------گە، «دولقۇن»--------------غا ۋەكىللىك قىىلدۇ. 10-«ئېغىر يۈك بېسىلغان ئات ھارۋىسىنى، قېرى ئات تىرەجەپ تارتار ھەر كۈنى»بۇ پارچە شېئىر شائىر-------نىڭ ------------ناملىق شېئرىدىن ئېلىنغان بولۇپ «ئات»------------ قا سىمۋۇل قىلىنغان. 11- ---------- نىڭ «سەت تاش »نامىلىق نەسىرىدە سەت تاش ئارقىلىق --- ------------ـ بولىدىغانلىقىنى ئوتتۇرغا قويغان. 12-«قۇش ۋە ئادەم»نامىلىق نەسىرنىڭ ئاپتۇرى ----------بولۇپ بۇ نەسىردە قۇش بىلەن ئادەمنى ---------- ئارقىىق ئادەملەرنىڭ ------- ---------------- خاراكتىرى ئېچىپ بېرىلگەن. Ⅲ- قىسقىچە جاۋاپ بىرىش سۇئالى : (15 نومۇر) 13- شېئىرنى بايقاش ئۈچۈن قانداق شەرت-شارائىتلار ھازىرلىنىشى كېرەك؟ (4نومۇر) .................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14-«رەقىپ ۋە رىقابەت»ناملىق ئەسەرنى ئوقۇغاندىن كىيىن ھەقىقىي رىقابەتنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكىنى ھېس قىلدىڭىز؟ «رەقىپ ۋە رىقابەت»ناملىق ئەسەرنى ئوقۇغاندىن كىيىن ھەقىقىي رىقابەتنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكىنى ھېس قىلدىڭىز؟ (3نومۇر) ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 15- ئاپتۇر«يىللار بىزنى قېرىتىمىز دەيدۇ،لىكىن بىز بىر-بىرىمىزنى قېرىتمايمىز»دېگەن سۆزىدە قانداق مەنا بار؟ ( 4 نومۇر) .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 16- « مەن روھانىيلارنى كۆرمىدىم،چۈنكى ۋىجدان ئەڭ بۈيۈك روھانىيغا ئايلانغان» دېگەن جۈملىدىكى پىكىرنى تىلىڭىزغا ئايلاندۇرۇپ بايان قىلىڭ. ( 4 نومۇر) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….… Ⅳكۆنۈكمە ئىشلەش ۋە تەھلىل قىلىش سۇئالى( 26 نومۇر) 17- «قۇياشنىڭ ئوييەك تەپتى ئادەمنىڭ يۈزىنى كۆيدىرەتتى...»دېگەن جۈملىىنى ياز ۋاقتىنى تەسۋىرلەپ ئىجادىي داۋاملاشتۇرۇڭ،تەركىبىدە ئوخشۇتۇش،سۈپەتلەش، جانلاندۇرۇش قوللىنىلسۇن. ( 5 نومۇر) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….… 18-بىر ئادەم دانىشمەننىڭ ئۆيىگە مەسلىھەت سورىغىلى بېرىپتۇ،دانىشمەن ئۇنىڭغا بىر ئىستاكان سۇ قويۇپ چىقىپتۇ،ئۇ ئادەم سۇنى ئىچەي دېگەندە ئىستاكاننىڭ پۇچۇق ئىكەنلىكىنى كۆرۈپ، دانىشمەنگە:-«بۇ ئىستاكان پۇچۇق ئىكەن»دەپتۇ. دانىشمەن: - «ناۋادا بۇ پۇچۇقنى نەزەردىن ساقىت قىلىۋاتسەڭ، بۇ ئىستاكاننى ساق دەپ قاراشقا بولىدۇ»دەپتۇ. (1) پارچىدىكى پۇچۇق ئىستاكان نېمىگە سىمۋول قىلىنغان؟( 3 نومۇر) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(2) ھېلىقى كىشىنىڭ «بۇ ئىستاكان پۇچۇق ئىكەن» دېگەن سۆزىدىن ئۇنىڭ قانداق خاراكتىر ئالاھىدىلىكىنى كۆرىۋالغىلى بولىدۇ؟(3 نومۇر) ………………………………………………………………………………………………………………….… .................................................................................................................................................................................................................... (3)دانىشمەننىڭ سۆزىدىن قانداق بىر ھەقىقەتنى چۈنىشكە بولىدۇ؟(3 نومۇر) ………………………………………………………………………………………………………………….… .................................................................................................................................................................................................................... 19-بېرىلگەن پارچىنى ئوقۇپ سۇئال تەلىپىنى ئورۇنلاڭ «توختا،ئەنە تاڭ ئاتماققا ئاز قالدى. تاڭ كۈنچىقىشتىن ئاتىدۇ،ئەمما يەنە كۆپ چېلىش بورانلىرى سوقسۇن!» (1)بۇ پارچە كىمنىڭ،قايسى ئەسىرىدىن ئېلىنغان؟ژانىرىچۇ؟ (3نومۇر) …………………………………………………………………………………………………………………… (2)بۇ جۈملە تۈزىلىشىدىن قانداق جۈملە؟(2نومۇر) …………………………………………………………………………………………………………………… (3)ئاپتۇرنىڭ ۋەكىللىك خاراكتىرگە ئىگە ئەسەرلىرى قايسى؟(3نومۇر) ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… (4)« تاڭ»بىلەن«كۈنچىقىش»نىمىلەرگە سىمۋول قىلىنغان؟(4نومۇر) ………………………………………………………………………………………………………………… Ⅴ.يىزىقچىلىق سۇئالى(25نۇمۇر) ھەرقانداق ئادەم چوڭ-كىچىك دېمەستىن بىكار تۇرماي ئەھمىيەتلىك ئىشلار بىلەن قانچە شۇغۇللىنىدىكەن، ئۇنىڭ دەۋر رىقابىتىگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارى شۇنچە كۈچلۈك بولىدۇ. چوڭلارغا تاينىۋالغان بالىلار ياكى كىچىك ئىشنى ياراتماي، ئەتىدىن كەچكىچە چوڭ ئىشلارنى قىلىشنىڭ خام-خىيالىنى سۈرىدىغان بالىلار دەۋر رىقابىتىنىڭ «بىر پەشۋاسى»غىمۇ يارىمايدۇ. مەغلۇبىيەت ئىچىدىن غەلبىنى كۆرەلىگەن، ئوڭۇشسىزلىقتىن تەجرىبە –ساۋاق يەكۈنلىيەلىگەن، نۇرغۇن «نېمە ئۈچۈن» لەرگە باشقىلاردىن ئەمەس،بەلكى ئۆزىدىن جاۋاب ئىزدىيەلەيدىغان كىشىلەرنىڭ ياشاش ئىقتىدارى، رىقابەت ئىقتىدارى باشقا كىشىلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ يوقۇرى بولىدۇ. تەلەپ: ① ماتېرىيال مەزمۇنى ئاساسىدا نوقتىنەزەرنى ئۆزىڭىز بەلگىلەڭ. ② خالىغان ژانىردا ( شېئىردىن باشقا) ،يېزىڭ، ماۋزۇ ئۆزگىچە بولسۇن. ③ خېتىڭىز چىرايلىق، ئىملاسى توغرا، تېنىش بەلگىلىرى مۇۋاپىق، ئابزاسلار ئېنىق ئايرىلغان بولسۇن. ④ قايسى ژانىردا يازسىڭىز شۇ ژانىرنىڭ ئالاھىدىلىكى ئېىنىق گەۋدىلەنسۇن. ⑤ ھەجىمى بېرىلگەن ئورۇنغا مۇۋاپىق بولسۇن. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………(………………………………)……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
|
|