توخۇنىڭ دەردى

MARS-500

	توخۇنىڭ دەردى (ھېكايە)     -خەيرىلىك سەھەر!مىكيان خېنىم،- دەپ سالام قىلدى تاجىسى شوخلىدەك قىزىرىپ سالپىيىپ، بەدىنىگە گۆش قونماي ياداپ كەتكەن، ھالىغا باقماي كېلىشكەن چىرايلىق مىكىيانلارنى كۆرسە ھاۋايى-نەپسى قوزغىلىپ، جايىدا جىم تۇرالمايدىغان تاجاۋۇزچى خوراز ئېرغاڭلاپ كىلىپ.     -خەيرىلىك سەھەر!-دەپ سالىمىنى قايتۇردى ئەتىگەنلىك ناشتىسىنى قىلماي، ئۆز تەغدىرى ئۈچۈن باش قاتۇرۇپ چىگىش خىياللارغا غەرىق بولغان مىكىيان ئورنىدىن تۇرۇپ.     -ھە، چىرايىڭىز مىسكىن كۆرىنىدىغۇ، مىجەزىڭىز يوقمۇ يە؟ تۇرمۇشىڭىزدا قىيىنچىلىق بارمۇ؟ بار بولسا تارتىنماي دەۋىرىڭ، بىز ئۆز ئادەم ئەمەسمۇ، مەن ياردەم قىلاي، دېدى خۇددى ئۆزىنى خەلق ئىشلىرى ئىدارىسىنىڭ باشلىقى چاغلاپ قالغان پوچى خوراز.     -رەھمەت! كۆپ رھمەت قىلغان ئىلتىپاتلىرىغا! ھېچ يېرىم ئاغرىمايدۇ، تۇرمۇشۇمدىمۇ قىيىنچىلىق يوق. ياراتقان تەڭرىگە مىڭ شۈكرى، قۇياشنىڭ نۇرى بېشىمدىن نېرى كەتكىنى يوق، تەڭرىگە شۈكرى قىلىپ كېلىۋاتىمەن. شۇنىسى  ئەتىگەندىن بېرى، دەپ سۆزىنى داۋام قىلدى مىكيان قىچىشقان تۇمشىقىنى يەرگە سۈركەپ قويۇپ. بىز توخۇلارنىڭ كەلگۈسى تەغدىرى قانداق بولۇپ كېتەر،  دەپ كۆپ ئويلىنىدىغان بولۇپ قالدىم.     -نېمىشقا ئەمدى؟ دېدى خوراز قىززىققان نەزەردە چۈشكۈنلەشكەن مىكيانغا قاراپ.     -نېمىشقا بولماقچى، ئىنسانلار بىز توخۇلار ئۈستىدىن سوت مەھكىمىسىگە ئەرزە سۇنۇپتۇ.     -نېمە؟.......دەپ چۆچۈپ كەتتى خوراز ئۆزى ياخشى كۆرگەن مىكيانلارغا دان تېپىش ئۈچۈن تولا يەر تاتىلاپ يوغىناپ كەتكەن ئېغىزىنى ئېچىپ قاقاق.............قاقاق........قىلىپ.     - ئىنسانلارنىڭ دېيىشىچە، ھازىرقى مىكيانلار تۇغقان تۇخۇمنىڭ ئاقسىل نىسبىتى تۆۋەنمىش، ئىنسانلارغا بولغان قۇۋۋىتى بەك تۆۋەنكەن. بۇرۇن بىر تۇخۇمنىڭ ئىچىدىن بىرلا تال سېرىق چىقىدىغان، ھازىرقى مىكيانلار تۇغقان تۇخۇملار ئىچىدىن ئىككى تال سېرىق چىقىدىغان بولۇپ قالدى. تېخى ھازىر بازارلاردا توخۇ پاچىقى، قانىتى، شېرىقى خالتىلارغا ئوراپ قاچىلىنىپ سېتىلماقتا. بىر توخۇنىڭ ئىككى پاچىقى، ئىككى قانىتى، ئىككى شېرىقى بار تۇرسا، نېمىشقا توخۇلاردىن توخۇلارنىڭ پاچاقلىرى، قاناتلىرى، شېراقلىرى جىق بولىدۇ؟-دەپتۇ.     -قارىمامسىز بۇ ئىنسانلارنىڭ يامانلىقىنى. قارىغاندا ئۇلار بىزنىڭ بىر تال ئوكۇل بىلەن بىر كېچىدىلا تۆت پاچاق، تۆت قانات، تۆت شېراق بولۇپ قالىدىغانلىقىمىزنى بىلمەمدىكىنە، يەنە ئىشتىھا بىلەن يېيىشلىرى....     -بۇ خەقنىڭ يۈزى ئەجەپ قېلىنكىنا؟ دېدى خوراز ئاچچىقىنى باسالماي. ئوكۇلنى بىزگە ئۇرىدىغىنىمۇ ئۆزلىرى. بىزنىڭ ئۈستىمىزدىن ئەرزە قىلىدىغىنىمۇ ئۆزلىرى. بىزنى..................بىزنى ياراتقان تەڭرىنىڭ نامىنىمۇ ئاتىماي، تىلىمىزنىمۇ تۇتماي، پىچاقنى شارتلا قىلىپ جېنى چىقتىمۇ؟چىقمىدىمۇ؟ دېمەيلا تازىلاش ماشىنىسىغا تاشلاپ، تازىلاپ رېستۇران، ئاشخانىلارغا ئاپىرىپ ئوتتا قاخلاپ پۇشۇرۇپ، قىڭغېراق بىلەن چاناپ ئاچچىق قىزىل مۇچ ، دارا-دەرمەكلەر بىلەن <ئازگال>مېيىدا قورۇپ، ھا...ھا... بەك ئوخشاپتۇ، دەپ يەپ كېتىشلىرى، ۋۇ...............ياخشىلىقنى بىلمىگەن دەيۈزلەر...........     -ھاي، ھاي..........ئاچچىقىڭىزغا ھاي بېرىڭ، قان بېسىمىڭىز ئۆرلەپ قالمىسۇن يەنە.     -ھېچ ۋەقەسى يوق، قان بېسىمى دورىسى يېنىمدا بار، ئىچىۋالسام بولىدۇ،- دېدى باياتىن بېرى ئۆرە تۇرىۋالغان خوراز ئولتۇرىۋېلىپ.     -توغرا دەيسىز، بۇ خەق ھەقىقەتەنمۇ ھەدىدىن ئاشتى، ھە دېسە بىزنى ئەركىن قويۇۋىتىپ باقماي ھېلىقى نىمىتتى؟ ھە، فېرما.  ئاشۇنىڭ ئىچىدىن چىقارماي باقىدۇ، يە قۇياش نۇرىنىڭ تايىنى يوق، كېچە-كۈندۈز چىراق نۇرى. بېرىدىغىنى خېمىيىلىك دان، ئىككى كۈندە بىر ئىچىدىغان سۈيىمىزگە ئارىلاشتۇرىدىغان، تېز چوڭايتىش دورىسى. بۇلارنى بوپتۇ دېسەك، بۇنى ئاز دېگەندەك رېستۇران، ئاشخانىلاردىن ئاشقان تاماقلارنى ئەكىلىپ بىزگە بەرگەن. ئۇ تاماقلار ئىچىدىن چىقىۋاتقان كالا، قوي، توخۇ گۆشلىرى. يەپ كەتكەن تويماي. ھەي......ئىسراپچىلىق! ھەي بىچارە  كالا، قويلار. نېمە دىگۈلۈك بۇ جاھانغا. تۆرىلىدىكەنمىز، ئۆلىدىكەنمىز. بۇرۇن خوراز بىلەن مىكيانلارنى مۇھەببەتلەشتۈرۈپ باقىدىغان. ھازىر نەدىكىنى مۇھەببەتلىشىدىغانغا خورازمۇ يوق. تۇخۇم دېگەننى <سۈنئى> بەشتىن تۇغىدىغان بولدۇق، ھەي...............ئەخلاقسىزلىق.     ئىشقىلىپ ياراتقان تەڭرى كۆرۈپ تۇرىدۇ. بۇ ئىنسانلار ھامان بىر كۈنى ئۆزلىرىنىڭ بېشىغا ئۆزلىرى چىقىدۇ. شۇ ۋاقىتتاھەممىنىڭ تىگىگە يىتىدۇ. ئاپلا!.......ھە راست، تاس قاپتىمەن ئۇنتۇپ قالغىلى، بۇ توغۇرلۇق سوتنىڭ ئېچىلىش ۋاقتى:2011.10.31. كۈنى چۈشتىن كېيىن  ئۈرۈمچى ۋاقتى سائەت 2:10  مىنۇت ئۆتكەندە.     -سىزنى ئىزدەي دەپ تۇرغان، -دېدى مىكيان.     -ھە، قانداق قىلماقچى سىز؟ -دەپ سورىدى خوراز.     -مەنمۇ سىزنىڭ مەسلىھەتىڭىزنى ئالاي دېگەن، قانداق قىلساق بۇلار؟-دېدى مىكيان.     -مەنچە قابىل ئادۋۇكاتتىن بىرنى تاپايلى. بىزمۇ ھەقىقي ئەھۋالنى ئادۋۇكاتقا دەپ،  بۇ سوتتا ئۇتۇشقا تىرىشايلى، -دېدى خوراز.     -بولىدۇ بىزمۇ بوش كەلمەيلى. بۇ دەيۈزلەرگە ئۆزىمىزنى بىر كۆرسۈتۈپ قويايلى!     -ناشتا قىلدىڭىزمۇ؟ -دەپ سورىدى مىكيان خورازدىن.     -ياق، دەپ جاۋاب بەردى خوراز. ئەمىسە بىللە ناشتا قىلايلى. مەنمۇ ناشتا قىلمىغان، ناشتىنى قىلىپ بولۇپ ئادۋۇكاتنىڭ يېنىغا بارايلى.- دەپ خورازنى ئۆز كاتىكىگە باشلاپ ئەكىرىپ كەتتى مىكيان............ خەيرىيەت، ياراتقۇچى تەڭرىمدىن سىلەرگە ئۇتۇقلىق تىلەيمەن! 2011.10.13. ئاپتورى:<غ>ئۇيغۇرى. تەھرىردىن: تېما يوللىغاندا ئىملاغا دېققەت قىلىڭ!

قەھۋە

	ناھايىتى ئەستايىدىللىق ۋە توغرا ئىملا بىلەن يېزىلغان تېما ئادەمنى ھەقىقى ھوزۇرلاندۇرالايدۇ.    مارسنىڭ بۇ تېمىسى ھەقىقەتەنمۇ ھازىرقى تۇرمۇشىمىزغا ماس يېزىلىپتۇ. ھەق گەپ، ھەق ئىشلاركەن. دېمسىمۇ ھازىر يېمەكلىكنىڭ تۈرى كۆپىيىپ، "ئىسلاھ" قىلىنىپ، ھەر خىل نەرسىلەر قوشۇلۇپ، تېخىمۇ "يېيىشلىك" ھالەتكە كېلىپ...دېگەندەك، بىزنى كۈنسىرى ئۆزىگە مەپتۇن قىلىش بىلەن بىرگە، بىزنى كېسەلگە دۇچار قىلىپ، ئۆلۈمگە بارغانسېرى يېقىنلاشتۇرىۋاتىدۇ. ئەنە شۇنىڭدەك، بۇنىڭ تۈپ مەنبەسى يەنىلا يېمەكلىك. بەلكىم بەزىلەر مودا، يېڭىلىق تۇرمۇشقا ئىنتىلىپ كېنتاكىت، ھامبۇرگ دېگەنلەرگە ئۆزىنى ئېتىشى مۇمكىن، يەنە تېخى بالىلىرىغا خۇشاللىق بىلەن ئېلىپ بېرىشى مۇمكىن. ئەمما بۇ قاراپ تۇرۇپ، بىلىپ تۇرۇپ ئۆز قولىمىز بىلەن ئۆزىمىزنى نابۇت قىلغانلىق. ئوقۇغان، ئۇقۇمۇشلۇق، خىزمەت قىلىۋاتقان تۇرۇقلۇق، ئاشۇ يېمەكلىكنىڭ كېلىش مەنبەسى، پىششىقلىنىش مەنبەلىرى، جەريانلىرىنى  بىلمەي قالارمىزمۇ؟ مەن بولسام ئادەتتە ئۇنداق يېمەكلىكنى ئوغلۇمغا ئېلىپ بېرىش تۈگۈل، ئۆزەممۇ ئىستېمال قىلمايمەن. يەنە كېلىپ مۇسۇلمانچە ئەمەسلىكىدە شەك يوقتە . چوڭ تەخسىلىك قورۇما يەپ كېلەيلى، دەپ دوستلىرىم ياكى ئائىلەمدىكىلەر چاقىرسىمۇ بارمايمەن ھەم ئۇلارنىمۇ يېگىلى قويماي نىشاننى ئۆزگەرتىۋىتىمەن. شۇنىڭ بىلەن باشقا كۈنى يەرلىك توخۇدا ئۆيدە قورۇپ بېرىمەن "گۇناھىم" ئۈچۈن.  بىزنىڭ يۇرتتىكى 百富烤霸 غا دوستلىرىم بىلەن بالىلار بىردەم ئوينىۋالسا، ئۆزلىرىمىز سوغۇق ئىچىملىك ئىچىپ، بىردەم پاراڭلىشىپ ئولتۇرىدىغانغا  ئوغلۇمنى بىر قېتىم ئەكىرىپ سالغىنىم بار، ئەپ بېرىڭ، دېگىنىگە ئۇنىماي ئۇنىڭغا توغرا چۈشەندۈرۈپ ئېلىپ بەرمىدىم. كۈتكۈچىلەرغۇ ئۇيغۇر قىزلار، توخۇ ماشىنىدىن چىقىدۇ، ئەمما توخۇنىڭ كېلىش مەنبەسىچۇ؟ ئوكۇل يىگەن توخۇلاردە ھەممىسى.  قارىسام يان جوزىدا بىر قانچە تونۇيدىغان ئۇيغۇر دوستلارمۇ بالىلىرىنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى ئۆتكۈزگىلى تۇرۇپتۇ، ھەممىسىنىڭ ئالدىدا توخۇ پاچىقى، ئاشقازىنى، ئۈچىيى، كانىيى، يەنە نېمە نېمىسى...دېگەندەك. ئۇف...دىيانەتلىك ئۇيغۇرلىرىمىز.       ئالدىنقى قېتىم ئىچكىرىگە چىققاندا ئايروپىلاندا بىر خەنزۇ ئايال بىلەن بىللە ئولتۇرۇپ قالدىم. يولدا تەبىئىيلا پاراڭلىشىپ قالدۇق. ئۇ ئايال سېنىڭ يۈرۈش-تۇرۇشلىرىڭ جايىدا، خىزمىتىڭمۇ ئوبدانكەن، باشقا قوشۇمچە ئىش قىلىشنى ئويلاشمىڭىدىڭمۇ؟ دۆلەت بەرگەن مۇئاش بەكلا ئاز. دەيدۇ. ئەلۋەتتە بار، كىمنىڭ كۆپ پۇل تاپقۇسى يوق، ئەمما خىزمەت ئالدىراش، يەنە كېلىپ ئارمانغا چۇشلۇق دەرمان يوق، دېسەم، خاتىرە كومپيۇتېرىنى ئېچىپ ماڭا نۇرغۇن ماتىرىياللارنى كۆرسەتتى. ئۇنىڭدا بىزنىڭ يېمەكلىكلىرىمىزنىڭ كېلىش مەنبەسى، پىششىقلىنىشى، ئەشۇ توخۇ قاتارلىق بىر قاتار ئۆي قۇشلىرى ۋە ئىسمى ئاتالمىغان ئۆي ھايۋانلىرىنىڭ تۇغۇلۇپ تەرەققى قىلىش جەريانلىرى شۇنداق تولۇق، ئېنىق باركەن. كۆرىۋېتىپ تەنلىرىم شۈركىنىپ كەتتى. بەكمۇ قورۇقۇنۇچلۇق! ئەسلىدىنلا تۆت پۇتلۇق نەرسىلەر ئالتە، سەككىز پۇتلۇق بولۇپ قالسا، قانات- قۇيرۇقلىرى شۈركەنگىدەك ھالەتتە، پۇتلىرى يىڭنىدەك ئىنچىكە. ۋاي خۇدايىم، كۆرگەنگەنگىمۇ تويۇپ...ئۇ ئايال ئەسلىدە 哈药 غا يېڭىدىن 推销员 لىككە كىرگەن بولۇپ (ھازىر ھەممە نەرسىگە 推销员 دەيدىغانلا بولۇۋالدى)، ھازىرقى تۇرمۇش ھالىتىمىز، ئىستېمال سەۋىيىمىز، يېەكلىكلىرىمىزنىڭ كېلىش مەنبەسى، كېسەللىك مەنبەسى قاتارلىقلار توغرىسىدا توختۇلۇپ، مۇشۇ خىل ئەھۋاللارغا قارىتا خاربىن دورا زاۋۇدى ئالاھىدە دورا ئىشلەپ بازارغا ساپتۇ  ۋە داۋاملىق ئىشلەۋېتىپتۇ، ئەنە شۇ ئايالدەك كىشىلەر ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن ئەزا بولۇپ، بىر تەرەپتىن يېمەكلىك توغرىسىدا سۆزلىسە، يەنە بىر تەرەپتىن كېسەللىك ئەھۋالىغا قاراپ، دورا ئىستېمال قىلىشىڭىزنى تەۋسىيە قىلىدىكەن. ئۇ شۇ توغرىسىدىكى تەربىيلەشكە ماڭغانىكەن.  ئەمما مەن خېلى ئىشىنىپ قالدىم، ھازىرغىچە تېلفۇن قىلىدۇ. ئۆزىمىز ۋە باشقىلارنىڭ سالامەتلىكى ئۈچۈن ئويلىشىپ باققىن، ئەزا بولغىن، دەپ. ئەمما شارائىت يار بەرمەكلىك ھازىرچە......    مانا ئەمدى بۇ خوراز، مىكيانلارمۇ بىز ئىنسانلاردىن بىزار بولۇپ، بىزگە جەڭ ئېلان قىلىۋېتىپتۇ. بىزنىڭ ناھايىتىمۇ دۆت، ئۆزىمزنى ئورىغا ئىتتىرىدىغىنىزنى زاڭلىق قىلىشىۋېتىپتۇ... ئېسىت...ئىنسان بولۇپ قالغىنىمىز. شۇڭا قېرىشقا باشلاۋاتىمەنمىكىن دېسەم قايتىدىن كەينىمگە يېنىپ كېتىۋاتقاندەك، ئەمما بۇرۇنقى كۈنلەرنى، كىچىك ۋاقىتلارنى بەك ئەسلەيدىغان بولۇپ قالدىم. نە ئاغرىق، نە راك، نە قان كېسەللىكلىرى. شۇنچىلىك ساغلام تۇرمۇش. شۇڭا جاھان تەرەققى قىلمىغان بولسا قانچە ياخشى بولار ئىدى، دەپمۇ ئويلاپ قالىمەن بەزىدە.    جېنىم قېرىنداشلار، جېنىم ئۇيغۇرلۇرۇم! يېمەكلىكىمىزگە دېققەت قىلايلى. بولۇپمۇ بالىلارنىڭ يېمەكلىكىگە دېققەت قىلايلى. مۇسۇلمانچە دېسىلا ئۆزىمىزنى ئاتمايلى. خۇي مىللىتى ياسىغان، ئىشلىگەن، ئەتكەن بولسىلا مۇسۇلمانچە بولمايدۇ. ھەپتە ئىلگىرى بىر تۇغقىنىمىزنىڭ قىزى ئاق قان كېسلى بىلەن تۈگەپ كەتتى. ئۈچ يىل كېسەل بىلەن ئېلىشپ ئاخىرى تۈگەپ كەتتى. تۇنجى قېتىم داۋالاشقا ئاپارغاندا دوختۇرلار ئۇ قىزغا ئۆي بىزەك ماتىرىياللىرىنىڭ خېمىيىلىك تەركىبلىرى كۈچلۈكلىكتىن، بالىغا تەسىر قىلىپ قانغا ئۆتۈپ كېتىپتۇ، دەپ دىئاگنۇز قويۇپتىكەن. ئۇلۇغ خۇدا، ئويلساملا كۆڭلۈم يېرىم بولىدۇ. چۈنكى ئارانلا 11 ياش ئىدى...يەنە ھەر خىل بالىلار ئىچىملىكلىرىنىڭ تەسىرىمۇ ناھايىتى چوڭلىقىنى، ئاق قاننى ئۆرلىتىۋېتىدىغانلىقىنى ئېيتىپتىكەن. شۇڭا مەنمۇ بۇ ئىشلارغا بەك دېققەت قىلىمەن ئادەتتە. ئۆتۈپ كەتكەن كۈنلەر قايتا كەلمەيدىكەن، ئەمما كونتىرول قىلىش بىزنىڭ قولىمىزدىن كېلىدۇ. بىلسەك مۇشۇنداق  شىددەت بىلەن تەرەققى قىلىۋاتقان بۇ جەمئىيەتتە پەرزەنتلىرىمىزنى ساغلام چوڭ قىلىش بەكمۇ مۈشكۈل ۋەزىپە.    كېسەل ئېغىزدىن كىرىدۇ، يېمەكلىكىمىزگە دېققەت قىلايلى! تاماقنى ئۆيدە يەپ، تاماشانى سىرتتا قىلساقمۇ بولىدۇ.    بارلىقىمىز ساغلاملىق ئۈچۈن بولسۇن! ئاتا- ئانا، پەرزەنتلەرنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن بولسۇن!!

xakilat

	نىمنى نىمە قىلساق توغرا بولار دەپ ئويلىنىپ قېلىۋاتىمەن، مۇشۇ تاپتا

تاڭنۇرى

	بۇ يەردىكىلەر يېزىشقا نىمداق ئۇستىدۇ؟ نىمىنى يەپ، نىمىنى يىمەسلىكنى، نىمىنى قىلماسلىقنى بىلمەي قالىدىكەن كىشى. خىزمەتدىشىم قەھۋەنىڭ بۇنچىۋالا يېزىقچىلىق ھۈنىرى بارلىقىنى بىلمەي يۈرۈپتىمەن دىسە.

makanmusic

	مېكىيان بولماق تەس بوپ كەتتى ھازىر

sarsan@axik

	ئەجەم بەك تۇغىدىغان مىكيانكىنا بىر كۇندە 5 تۇغسا دۇنيا جىنىس رىكوتنى بۇزۇپ تاشلاپتۇ

anar

	شەھەرنىڭ چەترەك يېرىدىن ئالقاندەك يەر ئېلىپ ئۆزىمىز تېرىپ ئۆزىمىز بېقىپ يەمدۇق نىمە مۇشۇنداق كېتىۋەرسە