|
ئېلان ئورنى |
|
|
ماقالە مەزمۇنى |
| خاقنەزەر خان |
| يوللىغۇچى hanihatam كۆرۈش 389 يوللانغان ۋاقتى 2009/3/25 21:08 ||مۇنبەردە كۆرۈش|| |
|
قاسىم خاننىڭ بالىسى خاقنەزەر خان دەۋرىدە قازاق خانلىقى كۇچۇيۇپ،تەرەققى قىلىشقا باشلىدى.خاقنەزەر خان قازاق خانلىقىغا42يىل خان بولدى.قازاق خانلىقىنىڭ 300يىللىق تارىخىدا خاقنەزەردەك ئۇزۇن يىل خان بولغانلار يوقتى.ئۇ ئەل باشقۇرۇشتا، ھەربى،سىياسى جەھەتتە قەيسەر، قەبىلىيەتلىك بولدى ھەم مۇرەككەپ تاشقى ئىشلاردا پىششىق دىپلومات ئىدى. ئۇ خانلىقنى بىرلىككە كەلتۇرۇپ،1523-1524-يىللاردىكى قازاق-قىرغىز ئىتتىپاقىنى داېاملىق كۇچەيتتى.شۇ دەۋىردىكى تارىخى ىسپاتلاردا'' قازاقلار بىلەن قىرغىزلارنىڭ خانى''دىيىلدى، ئۇ قازاق-قىرغىز ئىتتىپاقىغا تايىنىپ،موغولىستان خانلىرىنىڭ يەتتىسۇ،ئىسسىق كول ۋادىلىرىنى يۇتۋىلىشىنى تار-مار قىلدى. خاقنەزەر دەۋرىدە،قازاق خانلىقىنىڭ تاشقى ىشلىرىدە چوڭ تارىخى ۋەقەلەر تۇغۇلدى.بۇ چاغدا رۇس مەملىكىتى غەرىپكە كىڭەيمىچىلىك قىلىپ،1552-قازان خانلىقىنى،1556-يىلى ئاستىراخان خانلىقىنى يۇتۋالدى. مۇشۇنىڭغا ئەگىشىپ ئەدىل ۋە جايىق ۋادىلىرىدىكى نوغاي خانلىقى پارچىلاندى، بۇ چاغدا خەقنەزەر خان نوغاي خانلىقىغا قاراشلىق قاڭلى،قىپچاق ۋە باشقا تىللىق .ۇلۇسلارنى ئوزىگە قوشۋالدى،نوغاي خانلىقىنىڭ خانى ئىسمايىل مىرزا ئىشكى تاخ تالىشىدا ئوز ئوغلى جۇسىپ مىرزانى ئولتۇردى. جۇسۇپنىڭ بالىلىرى ئىسمايىل بىلەن ئۇرۇشتى. نوغاي خانلىقىدا ئىككى توپ پەيدا بولۇپ،ئىسمايىل مىرزا موسكۋا كىنازلىكىگە،ئۇنۇڭغا قارشى توپ قازاق خانلىقىغا قوشۇلۇشنى خارار قىلدى. بۇنىڭدىن ياخشى پايدىلانغان خاقنەزەر خان نوغاي ئۇلۇسىنىڭ كوپ قىسىمىنى ئوزىگە قوشۋالدى. ۋە نوغاي خانلىقىنىڭ پارچىلانغان پۇرسىتىدىن تولۇق پايدىلىنىپ،نوغايلارنى غەرىپكىچە قوغلاپ ،نوغاي خانلىقىنىڭ ھەممە زىمىنىنى ئىگەللىدى. بۇ ھەقتە تارىخچى ئاخىمەت زاكى ۋالىدى:1569-يىلى خەقنەزەر،شىغاي،شالىم سۇلتانلار بىرلىشىپ ئىسمايىلنىڭ ئوغلى ئورۇس سۇلتانغا ھۇجۇمغا ئوتتى. بۇندىن كىيىن نوغايلار غەرىپكە دون ۋادىسىغا كىتىپ، باشقۇرتلارنى تاشلاپ كەتتى،''-دەيدۇ،بۇ قىتىمقى ئۇرۇش غەلبىسى قازاق خانلىقىنىڭ زىمىنىنى كىڭەيتىپ، كۇچ -قۇدىرىتىنى ئاشۇردى،تارىختا ىەقنەزەر خان ''قازاق-نوغايلارنىڭ خانى''مۇ دىيىلگەن. بۇرۇنقى نوغايلارنىڭ پايتەخى بولغان سارايچىق شەھرى قازاق خانلىقىغا ئوتتى،ۋە نوغايلى دەۋرىدىكى خىسسە-داستانلار مەسىلەن''قىرىق باتۇر'' ئەپوسلىرى قازاق خەلقىنىڭ مەدىنىيەت غەزىنىلىرىگە كىرشتى.1563-يىلى سىبىر خانلىقىنىڭ كوچىم خانى قازاق خانلىقىغا دۇشمەنلىك قىلدى، بۇ چاغدا قازاق خانلىرى بىلەن موڭغۇل خانلىرى ئوتتۇرىسىدا ئۇرۇش بولۋاتاتتى، شۇنۇڭ ئۇچۇن خەقنەزەر خان بۇرۇنقى قازاق خانلىرى دۇشمەنلىشىپ كىلۋاتقان ماۋراناھىردىكى شاھىيبانى خان بىلەن ئىتتىپاق تۇزۇشۇپ ،چوڭ شەھەر تاشكىنتتنى يۇتۋىلىشتىكى ھەربى ھەركىتلىرىنى توقتاتتى،شۇنۇڭ بىلەن بۇخارە خانى ئابدوللا بىلەن دوست بولۇشۇپ،<<كىلىشىم>> تۇزدى. خەقنەزەرنىڭ بۇ دىپلوماتىيىسى ئوڭۇشلۇق بولدى،XVI عاسىردىڭ 60-يىللىرىنىڭ ئاخىرىدا،70-يىللارنىڭ بىشىدا ئۇرۇش توقتاپ،تىنىچلىق بولدى.بۇخارا خانى ئابدوللا (1557-1598) دەۋرىدە ،تاشكەنت ئەتراپىنى نوروزئاخمەت(باراق)خاننىڭ بالىسى باباسۇلتان باشقۇردى،ئۇ بۇخارا خانىغا بويسۇنماي ئابدوللا بىلەن ئۇرۇش قىلىپ تۇراتتى، قازاق خانى خەقنەزەر ئوزبەك خانلىرىنىڭ ئىچكى ئارازچىلىقلىرىدىن ئوڭۇشلۇق پايدىلىنىپ، بىردە ئابدۇللا خاننى بىردە باباسۇلتاننى قوللاپ،ئىككىلىسىنىمۇ ئاجىزلاشتۇرۇشقا ئاندىن چوڭ پەيدا ئىلىشنى ئويلىدى،1579-يىلى ئابدۇللا خان خەقنەزەر خاننىڭ ياردىمىدە بابا سۇلتانغا ئۇرۇش قىلدى،قازاق خانلىقى بۇنىڭ تولەمىگە تۇركىستان ۋالاياتىدىكى بىر مۇنچە شەھەرلەرنى قايتۇرۋالدى، بۇندىن كىيىن تاشكەنتتىكى بابا سۇلتان قازاق خانلىقىغا تۇركىستان،ساۋران شەھەرلىرىنى تەغدىم قىلغانلىقتىن خەقنەزەر خان بابا سۇلتاننى قوللىدى، 1579-يىلى قازاق سۇلتانلىرى قوشۇنلىرىنى باشلاپ تاشكەنتكە كىردى ۋە ئابدۇللا خاننى قوللىماقچى بولىدۇ، بۇنى سىزىپ قالغان بابا سۇلتان جالىم سۇلتاننى ۋە ئونىڭ ئىككى ئوغلىنى، خەقنەزەر خاننىڭ ئىككى ئوغلىنى ئولتۇرۇدى، ۋە 1580-يىلى ئۇ يوشۇرۇن ئەۋەتكەن خايىن خەقنەزەر خاننى ئولتۇرىدۇ، خەقنەزەر خان بىر ئومۇر كۇرەش قىلىپ، بىپايەن زىمىننى قازاق خانلىقىنىڭ ئىلكىگە ئىلىپ بەردى. مەنبە: http://www.kultegin.com/bbs/viewthread.php?tid=513 |
| تەرتىپ نومۇرى | باھالىغۇچى | ئومۇمىي باھا 5 ||مۇنبەردە زىيارەت قىلىش|| ||باھا بېرىش|| | باھا ۋاقتى |
| 1 | mavlan | خامخاتان مىرزا ، ئەزمەت مۇنبىردىكى قازاق تارىخ ئىلىپبەسىنى كۆرمىگەنمىدىڭىز !!! مەن قازاقچە ھەم ئۇيغۇرچە چىقىرىپ قويدۇم ، سىز بەلكىم «كۆلتېكىن مۇنبىرى » دىكىنلا كۆرگەن شۇنداقمۇ ؟ شۇنى سۇرغىم كىلدۇ ؟ تۇغىم خان بىلەن بۇيداشخانى قاچىنچى يىلى تەختتە ئولتورغان . زادى توغىرسى قايسىدۇ ؟ قازاقچە قازاق تاريحىنىڭ الىپپەسى قازاق ورداسىنىڭ تاريحي تاڭبالى وقيعالار جىلناماسى 1456. قازاق ورداسى قۇرىلدى. ەل باستاعان كەرەي حان مەن جانىبەك حان شۋ، تالاس القابىنا ىرگە تەپتى. 1456-1470 شاماسى. كەرەي حان بيلىك قۇردى. وردا ورنىقتى. 1460. كەرەي مەن جانىبەك موعولستان حانى ەسەن-بۇعامەن وداقتاسا وتىرىپ، قالماق (ويرات) شابۋىلىنىڭ بەتىن قايىردى. 1465. كەرەي حاننىڭ تۋى استىنداعى جۇرتتىڭ سانى ەكى جۇز مىڭعا جەتتى. 1470. كەرەي مەن جانىبەك سىر بويىنا قايتىپ ورالدى. تۇركستان ءوڭىرىنىڭ بىراز ايماعى قازاق ورداسىنىڭ قۇرامىنا قوسىلدى. 1471-1480 شاماسى. جانىبەك حان بيلىك قۇردى. وردا ىرگەلەندى. سىر بويىنداعى كەنتتەر ۇشىن كۇرەس باستالدى. 1480-1510. بۇرىندىق حان بيلىك قۇردى. وردا نىعايدى. سىر-دارييا القابى، تۇركستان ءوڭىرى ۇشىن قان توگىس مايدان اشىلدى. 1486. قازاقتار شايباني حاندى اۋىر جەڭىلىسكە ۇشىراتىپ، حورەزمگە تىقسىردى. 1491. قازاقتار ەكى ۇلكەن ۇرىستا موڭعولداردى جەڭدى. 1510. قاسىم سۇلتان قىسقى سوعىستا شايباني حاندى بىرجولا تالقانداپ، ۇلىس شەگىنەن اسىرا قۋدى. تۇركستان ۋالاياتىنا قاراستى قالالاردىڭ كوپشىلىگى قازاق ورداسىنىڭ قۇرامىنا ەندى. 1511-1520. قاسىم حان بيلىك قۇردى. ەجەلگى كوك وردا جەرىنىڭ باسىم بولىگى جانە جەتىسۋ قازاق ورداسىنىڭ يەلىگىنە اينالدى، حالىقتىڭ سانى بىر ميلليوننان اسىپ، اسكەر سانى ۇش جۇز مىڭعا جەتتى. 1511 شاماسى. قاسىم حان قازاق ورداسىنىڭ «قاسقا جول» اتالاتىن ەڭ العاشقى زاڭ جۇيەسىن قابىلدادى. 1512. قاسىم حان سايرام قامالىن الدى، تاشكەنتكە جورىق جاسادى. 1521-1522. مومىش حان بيلىك قۇردى. 1523-1533. تايىر حان بيلىك قۇردى. 1525 شاماسى. ەكى جۇز جىلدىق ويرات-قازاق سوعىسى باستالدى. 1533-1537. توعىم حان بيلىك قۇردى. 1537، 27 شىلدە. سان-تاشتاعى ءتورت حالىقتىڭ سوعىسىندا قازاق-قىرعىز اسكەرى تۇگەلىمەن قىرىلدى، توعىم حان توعىز ۇلى جانە اسكەرباسى وتىز جەتى سۇلتانمەن بىرگە شايىت بولدى. 1537-1559. بۇيداش حان بيلىك قۇردى. وردا وڭالدى. ويراتپەن اراداعى سوعىس سوزىلمالى، قاتاڭ سىپات الدى. 1556. بۇيداش حان نوعاي ورداسىنىڭ شىعىس بولەگىن قازاق ورداسىنا قوسىپ الدى. 1558. قازاق ورداسى بۇقار حاندىعىن تىقسىرا باستادى. 1559. بۇيداش حان شايىت بولدى. 1560-1580. حاق-نازار حان بيلىك قۇردى. قازاق ورداسى ەجەلگى قۋاتىن قالپىنا كەلتىردى. 1569. حاق-نازار حان نوعاي ورداسىن قيراتىپ جەڭدى. 1570. قازاق ورداسى ويراتتاردىڭ بىر بولىگىن بوداندىققا تۇسىردى. 1579. حاق-نازار حان تۇركستان مەن ساۋراندى، وڭتۇستىك ءوڭىردەگى تاعى بىراز قونىستى قايتارىپ الدى. 1580، 23 كوكەك. حاق-نازار حان شايىت بولدى. 1580-1582. شىعاي حان بيلىك قۇردى. ئۇيغۇرچە 1456 -يىلى قازاق خانلىقى قۇرۇلدى . ئەلنى باشلىغان كىرەي خان بىلەن جانبىك خان خۋە،تالاس تەرەپكە كەلدى. 1456-1470يىلى ئەتراپىدا كىرەي خان خانلىق تەختىدە ئولتۇدى. 1460-يىلى كىرەي خان بىلەن جانبىك خان، موغۇلستان خانى ئىسەن بۇقابىلەن بىرلشىپ(ئويرات)قەبىلىرىنى يەڭدى. 1470-يىلى كىرەي خان سىر دەريا بويغا قايتىپ كەلدى،تۇركىستاننڭ ئاز بىر قىسىم يەرلىرى كىرەي خانغا قوشولدى. 1471-1480يىلى ئەتراپىدا جانىبك خانلىق تەختىدە ئولتوردى ،سىر دەريا بۇيدا قانلىق جەڭلەر بولدى . 1480-1510يىلى بۆرىندق خان تەختتە ئولتوردى،سىر دەريا بۇيدا قانلىق جەڭلەر بولدى،تۇركىستان قان دىڭىزغا ئايلاندى. 1486-يىلى قازاقلار شايبانخاننى خارەزمىگە قىستاپ ئاپارىلدى. 1491-يىلى قازاقلار ئۇرۇشتا مۇڭغۇلارنى يەڭدى . 1510-يىلى قاسىم سۇلتان قىسقا ئۇرۇشتا شايبانىخاننى بىر يولدىلا يەڭدى ،تۇركىستان قازاق خانىغا قارىدى. 1511-1522يىلى قاسىم خان تەخىتتە ئولتوردى.بۇ چاغدا قازاق خەلىقىنىڭ سانى 1مىليۇندىن ئاشتى . 1512-يىلى قاسىمخان سايرامنى قامال قىلدى ،تاشكەنىتكە سىپىل ياسىدى . 1521-1522-يىلى مومىش خان تەخىتتە ئولتوردى. 1523-1533يىلى تايىر خان تەخىتتە ئولتوردى. 1533-1537 -تو ېم خان تەخىتتە ئولتوردى. 1537-1559-يىلى بۇيداش خان تەخىتتە ئولتوردى. 1559-يىلى قازاق ئوردىسى بۇقار خان تەرىپىدىن ئشخال قىلىندى،بۇيداشخان قەتلى قىلىندى. 1560-يىلى خاق-نازەر خان تەخىتتە ئولتوردى. 1579-يىلى خاق-نازەر خان تۇركىستانغا يۇرۇش قىلدى ،بىر قىسىم يەرلىرنى ئالدى. 1580يىلى خاق-نازەر خان شىيت بۇلدى. 1580-1582-يىلى شاي خان تەخىتتە ئولتوردى. مەنبە : http://www.kzazamat.com/bbs/view ... &extra=page%3D1 /BBS/read.php?tid=1566 |
2009/3/26 13:13 |
| 2 | hanihatam | 1560-1580. حاق-نازار حان بيلىك قۇردى. قازاق ورداسى ەجەلگى قۋاتىن قالپىنا كەلتىردى. 1569. حاق-نازار حان نوعاي ورداسىن قيراتىپ جەڭدى. 1570. قازاق ورداسى ويراتتاردىڭ بىر بولىگىن بوداندىققا تۇسىردى. 1579. حاق-نازار حان تۇركستان مەن ساۋراندى، وڭتۇستىك ءوڭىردەگى تاعى بىراز قونىستى قايتارىپ الدى. 1580، 23 كوكەك. حاق-نازار حان شايىت بولدى |
2009/3/26 13:27 |
| 3 | hanihatam | توغىم خان تاخقا ئولتۇرغان دەۋىر تۋەندىكىچە: 1533-1537. توعىم حان بيلىك قۇردى. 1537، 27 شىلدە. سان-تاشتاعى ءتورت حالىقتىڭ سوعىسىندا قازاق-قىرعىز اسكەرى تۇگەلىمەن قىرىلدى، توعىم حان توعىز ۇلى جانە اسكەرباسى وتىز جەتى سۇلتانمەن بىرگە شايىت بولدى. بۇيداش خان دەۋىرى: 1537-1559. بۇيداش حان بيلىك قۇردى. وردا وڭالدى. ويراتپەن اراداعى سوعىس سوزىلمالى، قاتاڭ سىپات الدى. 1556. بۇيداش حان نوعاي ورداسىنىڭ شىعىس بولەگىن قازاق ورداسىنا قوسىپ الدى. 1558. قازاق ورداسى بۇقار حاندىعىن تىقسىرا باستادى. 1559. بۇيداش حان شايىت بولدى |
2009/3/26 13:33 |
| 4 | mavlan | ئالامەت ھىساپلاشقۇ بۇ !! ھەق نەزەرخان 1560-1580يىلغىچە 20يىل تەختتە ئولتورمامدۇ ،قانداقسىگە 42يىل بولدۇ خامخاتان مىرزا ؟ |
2009/3/26 15:25 |
| 5 | edil | تاھير خان ( 1523-1533 ). بۇيداش (1533-1537 ). بۇيداش خان ۋاقىتى دا توغىم خان جەتى سۋدى غانا بيلەگەن كىچىك خان ەدى. ھەقنازەر خان ( 1538-1580 ). 42 جىل بيلىك جۇرگىزدى. |
2009/3/26 17:14 |
جەمئىي باھا 5 ھەر بەرتتە كۆرسىتىش 10
|
|||