سادىر پالۋان .

خۇشچىراي

	سادىر پالۋان 1798 - يىلى غۇلجا ناھىيىسىنىڭ موللا توختىيۈزى يېزىسىدا نامرات دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن . سادىرنىڭ ئۆسمۈرلىك چاغلىرى دەل چىڭ خاندانلىقى زۇلمىنىڭ چېكىدىن ئاشقان مەزگىللىرىدە ئۆتتى . دەھشەتلىك ئېزىلىش ۋە ئېغىر ئالۋاڭ - سېلىق دەستىدىن سەۋر قاچىسى تاشقان ئىلى دېھقانلىرى 1861 - يىلى چىڭ خاندانلىقىنىڭ زۇلمىغا قارشى قوزغىلاڭ كۆتۈردى . سادىر ئۇلارنى 1864 - يىلىدىكى بايانداي قەلئەسى بىلەن كۈرە قورغىنىنى ئېلىش جەڭلىرىگە ئۇيۇشتۇردى ، ئۆزى سېپىللارنى پارتلىتىپ ، جەڭنىڭ ھەل قىلغۇچ غەلبىسىنى قولغا كەلتۈرۈشتە ئۆچمەس تۆھپىلەرنى ياراتتى . شۇڭا ، خەلق سادىرنى « پالۋان » دەپ ئاتىدى . سادىر پالۋان ئۇزاق مۇددەتلىك كۈرەشلەردە كۆپ قېتىم دۈشمەن قولىغا چۈشۈپ قالغان بولسىمۇ ، دۈشمەنگە ھەرگىز باش ئەگمىدى ، پەم - پاراسەت ۋە باتۇرلۇق كۆرسىتىپ ، زىندان - يامۇللارنى تېشىپ چىقتى ، سۈرگۈنلەردىن قېچىپ قۇتۇلۇپ ، جەڭلەرنى داۋاملاشتۇردى . سادىر پالۋان دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ باتۇر سەركەردىسى بولۇپلا قالماي ، يەنە داڭلىق خەلق قوشاقچىسى ، ناخشىچىسى ۋە ئەلنەغمىچىسى ئىدى . خەلق ئارىسىدا ئۇنىڭ نۇرغۇن قوشاقلىرى ۋە تەسىرلىك ناخشىلىرى تارقالغان بولۇپ ، كىشىلەر ئۇنى ئەڭ قىممەتلىك مەدەنىي مىراسلار سۈپىتىدە ساقلاپ ۋە قەدىرلەپ كەلمەكتە . ئۆز ئۆمرىنىڭ تەڭدىن تولىسىنى خەلقنى زۇلۇمدىن قۇتقۇزۇش ئىشىغا سەرپ قىلغان بۇ مەشھۇر خەلق پالۋىنى تارىختا شەرەپلىك ئىز ۋە جاراڭلىق ناخشا - قوشاقلارنى قالدۇرۇپ ، 1871 - يىلى ماي ئايلىرىدا ئۆز يېزىسىدا ۋاپات بولدى. مەنبە: ماتىريال .

otkankunlar

	سادىر پالۋان [تۇرسۇنئاي ﻫۈسەيىن] بوي تۇرقى ئىككى مېتىر سەككىز سانتى(1) گەۋدىسى ئەسلىتىدۇ قۇرام تاشنى. قەددى تاغ،كۆزلىرىدە يانغان نۇرلار، مەڭدىتەر،خىيال قىلار زەر قۇياشنى. يۈرىكى تۈندە يانغان يۇرۇق مەشئەل، قەﻫرىدۇر كۆكنى يارغان خۇددى چاقماق. يانغىندۇر زۇلۇم بىلەن جاﻫالەتكە، بولغان ئۇ تەڭسىزلىكنى ئۆرتەپ ياقماق. سادىرنىڭ مىنگەن ئېتى ئىدى قاشقا»(2) كىيگەندۇر مالخىيىنى قىرلاپ باشقا. سادىرنىڭ ئاتقان ئۇقى بىكار كەتمەس، «چىرىكنىڭ ئاتقان ئۇقى تىگەر تاشقا»(3) ئاجايىپ ئىنسان ئىدى سادىر پالۋان، ئۆمىرىدە زالىملارغا پۈكمىگەن بەل. تەڭسىزلىك زۇلۇم تېغى ئۆتكەچ جاندىن، ئەرك دەپ ﻫاياتىنى بەرگەن بەدەل. (1) سادىر پالۋاننىڭ قەبرىسنى يۆتكىگەندە سۈڭەكلىرنى ئۆلچىسە، بۇيى ئىككى مىتىر سەككىز سانتىمېتىر چىققان. [ئاپتۇردىن] (2)(3) سادىر پالۋان قۇشاقلىردىن

دىلەيسەم

	سادىر مەنمۇ، سادىرمەن، سادىر بولماي كىمدۇرمەن. تاغ يولىنى سورىساڭ، ھەممە جاينى بىلۇرمەن. باشلانغۇچتا توختىماي يادلايتۇق

arman-taxkin

	ئاللاھ ياتقان يىرىنى جەتتەت قىلسۇن .

مەرۋەرى

	ئۆزۈم شۇ پالۋاننىڭ يۇرتىدىن تۇرۇپ ئۇنىڭ مەقبەرىسىنى بىرەر قېتىم زىيارەت قىلىپ باقمىغىنىمدىن بەكمۇ ئەپسۇسلىنىمەن دېسە

ayqiz

	دىلەيسەم بۇ يازمىنى 2010-يىلى 12-ئاينىڭ 3-كۈنى 22:15 دە يوللىغان سادىر مەنمۇ، سادىرمەن، سادىر بولماي كىمدۇرمەن. تاغ يولىنى سورىساڭ، ھەممە جاينى بىلۇرمەن. باشلانغۇچتا توختى ... سادىردەپ ئىتىم يامان ، ئونبەش ياشتا ئاتالغان. دەسلەپكى تۇتۇلغاندا، قۇمۇلخانغا پالانغان. يامۇلدا تولا يىتىپ، چىچىم بىر قۇچاق بولدى. يامۇلنى تىشەرچاغدا، قوۋۇرغام پىچاق بولدى. يامۇلنىڭ ياغاچلارى، ئىگىز قارىغاي چەنزە. يامۇلنى تىشىپ چىققان، سادىر ئۆزى خوخەنزە. [ ayqiz بۇ يازمىنى  2010-يىلى 12-ئاينىڭ 3-كۈنى 23:13  دە تەھرىرلىگەن. ]

Jewlaniy

	ئىككى مېتىر سەككىز سانتا ئاڭلىمىغان  گەپقۇ بۇ؟  نەچچەرەت باردىم بۇ ھەقتە  ئاڭلاپ باقماپتىمەن  دېسە.

مەرۋەرى

	Jewlaniy بۇ يازمىنى 2010-يىلى 12-ئاينىڭ 3-كۈنى 23:26 دە يوللىغان ئىككى مېتىر سەككىز سانتا ئاڭلىمىغان  گەپقۇ بۇ؟  نەچچەرەت باردىم بۇ ھەقتە  ئاڭلاپ باقماپتىمەن  دېسە. (1) سادىر پالۋاننىڭ قەبرىسنى يۆتكىگەندە سۈڭەكلىرنى ئۆلچىسە، بۇيى ئىككى مىتىر سەككىز سانتىمېتىر چىققان. [ئاپتۇردىن] ئەسكەرتىشتەسۆڭەكنى ئۆلچىگەن دەپتىغۇ جەۋلانىي، ئادەم ئۆلگەندىن كېيىن ئۇزراپ كېتىدۇ،  بىر ئەسىردىن بۇرۇنقى ئۇستىخاننى ئۆلچىگەندە مېنىڭچە ئەمەليەتتىكىدىن سەل ئارتۇق چىقىشى مۇقەرەر، بۇنى مەن ئاناتومىيەدە ئۆگەنگەن بىلىمىمگە ئاساسەن دىدىم جۇما

جۇلالىق

	سادىر پالۋان شۇنچە ئېگىزمىكەن؟

جۇلالىق

	پالۋاننىڭ قوشىغىنى سېغىنىپ قالغانسىلەر يۈز بېگىگە" ئات" دىسەم، ھەيدەپ كەپتۇ يۈز ئاتنى. ئاتلىنىپ چىقىپ ھەريان ، توسىۋالدۇق ئۈچ ياننى. چىرىكلەر ئاتقان ئوقلار ، ھالقىپ كەتتى ئۇ تاققا. بىز دۈشمەنگە سىلجىدۇق، دۈشمەن كەلمەي بۇياققا. بۆرى قورقار مىلتىقتىن، چېرىك:بىز ئات سېلىشتىن. بىز قوغلىدۇق،چېرىكلەر---    قۇتۇلالمىدى قىلىچتىن. دەككە-دۈككىدە دۈشمەن، ئېقىن سۇ بىلەن قاچتى. ئازاپ چەككەن ئايماقلار، قاچقانغا قاراپ تاشتى. مېنىڭ بەش ھەمرىيىم بار ، تۆتى تۇڭگان بىرى قالماق. ھەمرالارنىڭ غەيرىتى  ، شەھەرنى چاپسان ئالماق. قالماقلارمۇ ئات سالدى، تۇڭگانلارمۇ ئات سالدى. قارا تاشقا كەلگەندە ، چېرىكلەر ۋاي دات سالدى. كۈلدە كۆمەچ پىشۇرگەن ، ناسىركامغا ئوق تەگدى. قىساس ئوتى يامانكەن، دۈشمەننى سادىر يەڭدى. قارا تاشنىڭ ئالدىدا، ئۆلۈكنى سېپىل قىلدۇق. ئۆلتۈرمەسكە پۇخرانى، جاڭجۈننى كېپىل قىلدۇق. جاڭجۈن قويدى قولىنى ، توسىمۇدۇق يولىنى. ئالماي ئۆزىگە بەردۇق ، بىزگە سۇنغان پۇلىنى. ماڭغان يولۇم قازانچى، غانجۇغامدا ئارغامچى. ۋەدىسىدە تۇرمىدى جاڭجۈن دىگەن يالغانچى. جاڭجۈننى قويۇپ بەرسەم ، باشلاپ كەپتۇ مىڭ لەشكەر. لېۋىمنى راسا چىشلەپ، بىلىدىم قىلىچ-خەنجەر. سادىردا بار بەردەڭگە(1)، تويدى چېرىك مەرگەنگە. پۇشايمان يىدى جاڭجۈن، جەڭ قىلىشقا كەلگەنگە. دۈشمەن قاچتى شەھەرگە ، ئاتقان پو(2)لىرى قالدى. ناشتا قىلماي سەھەردە، ئۈچ پونى سادىر ئالدى. قاپتۇ پونىڭ پىلتىسى، ئاتالمىدى خېلىسى. سادىرنىڭ قولى ئەپلىك، بىلىندى پونىڭ ھىلىسى. مانجۇ چىللاپ ئورۇسنى، ئاتتى-چاپتى چەنتۇنى. ئەل يۇرت راۋا كۆرەمدۇ، ئورۇس ئاتلىق مەتۇنى. تاغدا بۆرى ھۇۋلايدۇ، ئەلنى ئورۇس بۇلايدۇ. ئەل گۆلەيسە ،قولىنى--- چىخ كۇلادا تولايدۇ. ئۇ كۆككۆز يامان كۆككۆز ، مۈشۈكتەك ماراپ يەيدۇ. ئالايساڭ ئورۇسلارغا، يۇرتۇڭلار خاراپ، دەيدۇ. مانجۇ بەگلىرى نادان، ئورۇس بەگلىرى ھايۋان. ئىلىنى مىلەپ قانغا، بارغان يېرى مۇز داۋان. سېرىق ساقال چوڭ ئورۇس ، مۇز داۋانغا پو ئاتتى. ئاتقان پولىرى دۈگلەپ، ھاڭنىڭ تېگىدە ياتتى. مۇز داۋان دىگەن داۋان ، داۋان ئەمەس ھاڭ ئىكەن. ئورۇسنىڭ چېرىكلىرى، بىر- بىرىدىن زاڭ ئىكەن. قەشقەر دىگەن شەھەردە، تۈمەن دىگەن يەر باركەن. مانجۇلارغا باش ئەگمەس ، مۆمىن دىگەن ئەر باركەن. مۆمىن بىلەن سادىرنى، چىللىساڭچۇ بىر يۇرتقا. تەڭ كەلمەمدۇ ئىككى مۇش ، مانجۇ بىلەن ئورۇسقا . قەشقەر دېخىنى دەيدۇ، ئاقسۇ دېخىنى دەيدۇ؛ قالدى تەڭلا خورلۇقتا، كىممۇ غېمىنى يەيدۇ. ئاقسۇ نىمە بولغاندۇ؟ قەشقەر نىمە بولغاندۇ؟ نازىم دەيدۇ قەشقەرنى، لىڭشىپ قانغا تولغاندۇ. (8) دالوي ھۆكۈم قىلدى، مېنىڭ ئىشىم بوش ئەمدى. ئەخمەت غەزنىچى،تۆت بەگ، ئۇزاتماڭلار خوش ئەمدى. ئگىز ھاۋانىڭ قۇشى، يالغۇز تاشنى خالايدۇ. يىگلىماڭلار قېرىنداشلار، ئۆلتۈرمەيدۇ،پالايدۇ. كۈرەگىمۇ قامالدىم، قۇمۇلغىمۇ پالاندىم. نىيىتىم خالىس مېنىڭ ، ھەر جايدا ئامان قالدىم