ئانا تىلنى قەدىرلەش بۆشۈكىمىزدىن باشلانسۇن!!!

nazinin

	ھاۋاگۈل قادىر       ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئۇلۇغلىقى، پاساھىتى ھەم ئۇنى قەدىرلەشنىڭ نەقەدەر زۆرۈرلىكى ھەققىدە يېڭىچە سۈپەتلەرنى ۋە بايانلارنى يېزىشقا قەلەم قۇۋۋىتىم ئاجىزلىق قىلىدۇ. چۈنكى بۇ ھەقتە خەلقپەرۋەر، ئوت يۈرەك يازغۇچى، شائىر، ئەدىبلىرىمىز كۆپ ئىزدەندى ھەم كۆپ يازدى، ئەمدى گەپ بىزنىڭ بۇنى قانداق داۋاملاشتۇرۇشىمىزدا قالدى.       پەرزەنتلىرىمىزنىڭ بىر قىسمى خېلى چوڭ بولغۇچە چالا ھەم ئەركىلەپ سۆزلەيدۇ، بۇنىڭغا ئۆزىمىز سەۋەبچى، ئەلۋەتتە. چۈنكى بىر قىسىم ئاتا - ئانىلار تىلى ئەمدى چىقاي دىگەن بالىلىرىغا: <<سۇ ئىچەمسىز ؟دىمەي، ھۈممە ئىچەمسىز؟، نان يەمسىز ؟دىمەي، ناننا يەمسىز؟، تەرەت قىلامسىز؟ دىمەي، ئىششە قىلامسىز؟>> دەپ سۆزلىگەچكە،ئۇلارنىڭ تىلى چالا چىقىدۇ. باشقا مىللەتنىڭ بالىلىرى ئۇنداق ئەمەس، ئۇلارغا كىچىكىدىن باشلاپ ئانا تىلنى تولۇق، پىششىق ھەم توغرا تەلەپپۇز قىلىش ئۈگىتىلىدۇ.       بالىمىز چوڭ بولغاندا ئالدى بىلەن بالىلار باغچىسىغا، ئاندىن كىيىن مەكتەپكە بېرىمىز. بۈگۈنكى كۈندە ھەممىمىزگە ئايانكى، ھازىر قوش تىل ئوقۇتۇشى يەسلىدىلا باشلىنىدىغان بولدى، بۇ بىر ياخشى ئىش. كۆپ تىللىق بولۇشنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى ئەقلى - ھوشى جايىدا ھەر قانداق كىشى بىلىدۇ. دۆلەت تىلى بولغان خەنزۇ تىلىنى ياخشى ئۈگۈنىش بىلەن بىللە، يەنە بىر قانچە چەت ئەل تىلىنى ئۈگۈنۈش ھازىرقى دەۋىرنىڭ تەلىپى ۋە ئېھتىياجى. كۆپ تىللىق بولۇش كېرەك، لېكىن ئانا تىلنى ئۇنتۇش ياكى بىلمەسلىك گاچا بولۇپ قالغاندەك ئەپسۇسلىنارلىق بىر ئىش. بالىدا گۇناھ يوق، ئاتا - ئانا بولغۇچى نېمىنى ئۈگەتسە بالا شۇنى ئۈگۈنىدۇ، شۇڭا بۇ ئىشتا ئاتا - ئانا ۋە ئوقۇتقۇچىلارنىڭ مەسئولىيىتى ناھايتى چوڭ.       مېنىڭچە تىل - ئەدەبىيات ئوقۇتقۇچىلىرى ئانا تىلىمىزنى قەدىرلەش جەھەتتە مۇھىم رولىنى جارىي قىلدۇرۇشى كېرەك. چۈنكى، << ئوقۇتقۇچى >> نى ئاتا - ئانىدىن قالسا، ئىككىنىچى ئاتا - ئانا دىيىشكە بولىدۇ. بالىلارمۇ ئوقۇتقۇچىنىڭ گېپىنى ئەستايدىل ئاڭلايدۇ ھەم تاشقا مۆھۈر باسقاندەك ئېسىدە چىڭ تۇتىدۇ. ھازىر بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلار مائاشىنىڭ تۆۋەنلىكى، كەسىپنىڭ جاپالىقلىقىدىن ۋايساپ، ئەپلەپ - سەپلەپ كۈن ئۆتكۈزۈپ ئوقۇغۇچىلىرىغا مەسئول بولمايۋاتىدۇ، ئۇلارغا تەۋسىيەم شۇكى، سىلەرنىڭ مەسئول بولۇۋاتقىنىڭلار بىر ئوقۇغۇچى ياكى بىر سىنىپ ئوقۇغۇچىلىرى بولماستىن، بەلكى بىر مىللەتنىڭ كىيىنكى بىر ئەۋلاد كىشىلىرى! ئۇلارمۇ چوڭ بولىدۇ، چوڭ بولۇپ ئاق - قارىنى پەرق ئەتكەندە سىلەرنى ھۆرمەت بىلەن ئەمەس، نەپرەت بىلەن ئەسكە ئالىدىغان بولۇپ قالمىسۇن!       ھەممىمىزگە ئايان، ئوقۇتقۇچىنىڭ خىزمىتى ھەقىقەتەن جاپالىق، شۇڭا بىز ئوقۇتقۇچىنى ئەڭ ئۇلۇغ ئىنسان ھەم ئىنسان قەلبىنى يورۇتقۇچى نۇرلۇق چىراغ، دەپ تەرىپلەيمىز. ئۇلارنىڭ ئۇلۇغلىقى ھەم ھۆرمەتكە سازاۋەر بولۇشى - دەل ئۇلارنىڭ جاپادىن قورقماي، ھەر بىر ئىنسانغا مىننەتسىز مېھنەت ئاتا قىلغانلىقىدا ئەمەسمۇ؟       قەدىرلىك ئۇستازلار، ئۆزۈڭلارنىڭ شەخسىي مەنپەئەتىنى ئاۋامنىڭ مەنپەئەتىدىن ئۈستۈن قويمىساڭلار، خەلقىمىز سىلەرنى تېخىمۇ ئۇلۇغلايدۇ.       ئورتاق ئەدەبىي تىلدا سۆزلەش - دېكتور،رىياسەتچىلەرنىڭلا ئىشى بولماستىن، ھەممىمىزنىڭ ئىشىدۇر. ئوقۇتقۇچىلارنى ئورتاق ئەدەبىي تىلدا تەربىيلەش چىڭ تۇتۇلسا، مەكتەپلەردە ئانا تىل ھەققىدىكى تەلىم - تەربىيە كۈچەيتىلسە، ئانا تىلىمىزنىڭ ئەبجەش تىل بولماي، ساپ تىل ئىكەنلىكىنى دۇنياغا تونۇتقىلى بولاتتى - ئەلۋەتتە.       يېقىندا شىنجاڭ گېزىتىدىن ئانا تىل توغرىسىدا يېزىلغان بىر پارچە ھىكايىنى ئوقۇپ تولىمۇ ھاياجانلاندىم. ھىكايىدە: كانادادا ئولتۇرۇشلۇق بىر جۇڭگولۇق كىشىنىڭ فىرانسىيىلىك كۆچمەن خوشنىسى ئۇلارنىڭ ئوغلىغا فىرانسوز تىلى ئۈگۈتۈپ قويۇشنى تەلەپ قىلغانلىقى، ئارىدىن ئۇزۇن ئۆتمەي يەنە بىر ياپونىيىلىك خوشنىسىمۇ بۇ بالىنى مەكتەپكە ئاپىرىپ - ئەكىلىپ ئۇنىڭغا ياپون تىلى ئۈگەتكەنلىكى ، ئەسلىدە بۇ فىرانسىيىلىك ياشانغان ئايال بىلەن ياپونىيىلىك بوۋاي تىل ئۈگۈتۈش مەكتىپىنىڭ پىدائىيلىرى بولۇپ، ئۇلار تېخىمۇ كۆپ بالىنىڭ ئۆزلىرىنىڭ ئانا تىلىنى ئۈگۈنىشىنى ئۈمۈد قىلىدىغانلىقى ھەم بۇ يولدا جاپادىن قورقمايدىغانلىقىنى ھەتتا ئۇلار بۇ بالىغا تىل ئۈگۈتىشنى تالىشىپ ئازارلىشىپمۇ قالغانلىقىدەك، شۇنداقلا بۇ جۇڭگولۇق كىشىنىڭ ئۇلارنىڭ ئانا تىلنى قەدىرلەيدىغان روھىدىن قاتتىق تەسىرلىنىپ ئۆزىمۇ ئانا تىل ئۈگۈتىش  پىدائىيسى بولۇش قارارىغا كەلگەنلىكى ...دەك ۋەقەلىك بايان قىلىنغان.       بۇ نەقەدەر ئۇلۇغ روھ _ ھە! بىزنىڭ ئارىمىزدا بۇنداق پىدائىيلاردىن قانچىسى بار؟ بىر قىسىملىرىمىز باشقىلارغا ئەمەس، ئۆز پەرزەنتلىرىمىزگىمۇ ئانا تىلنى ئۈگىتەلمەيۋاتىمىز ھەتتا ئانا تىلنى بۇزۇپ، ئارلاشتۇرۇپ سۆزلەۋاتىمىز. ھېچكىم بىزنى ئانا تىلىڭدا سۆزلىمە، ئانا تىلىڭنى ئۈگەنمە، ئانا تىلىڭنى ئۇنتۇپ كەت، دىگەنمۇ ئەمەس. پارتىيە - ھۆكۈمىتىمىزمۇ قوش تىللىق ئىقتىساس ئىگىلىرىنىڭ ئۆز ئانا تىلىغا پىششىق بولۇشىنى تەشەببۇس قىلىۋاتىدۇ.       نۇرغۇن كىشىلەر ئانا تىلنى قەدىرلىمەيدىغانلارنى جازالايدىغان << قانۇن >> بولسىكەن، دىيىشىدۇ. بۇنداق << قانۇن >> بار، ئۇ بولسىمۇ جامائەت پىكرى، بۇلارنى قامچىلايدىغان بىر قىسىم ئەدەبىي ئەسەرلەر مەيدانغا كېلىۋىدى ئۈنۈمى خېلى ياخشى بولدى. بۇنىڭدىن كىيىنمۇ مۇشۇنداق ئەسەرلەر كۆپلەپ مەيدانغا  كەلسە، ئائىلىدە، مەكتەپتە، پۈتكۈل جەمئىيەتتە ئانا تىلنى سۆيۈش قىزغىنلىقى يۇقىرى كۆتۈرۈلسە، ئانا تىلىمىز بىزدىن خۇرسەن بولغان بولاتتى.       ھەممىمىز ئىشنى ئۆزىمىزدىن باشلايلى. ئانا تىلنى سۆيۈش، قەدىرلەش - ئائىلىمىزدىن، پەرزەنتلىرىمىزنىڭ بۆشۈكىدىن باشلانسۇن.       ( ئاپتور : بايىنغۇلىن ئوبلاستلىق دورا تەكشۈرۈش ئورنىدىن ) ماقالا مەنبەسى: شىنجاڭ رادىئو - تېلېۋىزىيە گېزىتى

arman-taxkin

	ئانا تىلىم بولسا ھەر جايدا ئۆزتىلىمغا مىنىڭ جىنىم مىڭ پىدا - بەكمۇ ئەھمىيەتلىك تىمىدىن بىرنى يۇللاپسىز ، ئەجرىڭىزنى ئۇلۇغ ئاللاھ ئىگەم ئۈزى بەرسۇن قىرىندىشىم ،

Erkman

	arman-taxkin بۇ يازمىنى 2010-يىلى 11-ئاينىڭ 17-كۈنى 22:38 دە يوللىغان ئانا تىلىم بولسا ھەر جايدا ئۆزتىلىمغا مىنىڭ جىنىم مىڭ پىدا - بەكمۇ ئەھمىيەتلىك تىمىدىن بىرنى يۇللاپسىز ، ئەج ... ئىملا ساقچىسىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئىشتكىڭىز  بارما ؟

خۇشچىراي

	ئانا تىلنى قەدىرلەيمىز دەپ شۇئارنى بەك توۋلايمىزيۇ ، ئەمەلىيىتىمىزدە يەنىلا يىتەرلىك قوغدىيالمايمىز . ئەڭ ئاددىسى ئارلاشتۇرۇپ سۆزلەيدىغان مۇشۇ ئادەت پەقەتلا تۈگىمەيۋاتىدۇ دىسە .

neda

	توغرا دەيسىز<خۇشچىراي>،بۈگۇن مەن ئاپتۇبۇسقا چىقىۋىدىم ئالدىمدا بىر ئۇيغۇر ئايال ئىككى قىزىنى ئېلىپ چىقتى،مەن دەماللىققا ئورۇن بوشىتىپ بەردىم،ئۇ ئايال ئىككى قىزىغا <گېي جېگې جيې جيې  شو شيە شيە> دېدى.شۇنىڭ بىلەن ئىككىلا ئوماق قىزى <شيە شيە ئا يى>دېدى. كۆڭلۈم بىر قىسمالا بوپ قالدى .

Erkman

	شۇڭا بىز مۇنداق بىر نەرسىنى ئايدىڭ قىلىۋېتىشىمىز كېرەك : بىز ئەۋۋەلى دۆلەت مىللىتى (جۇڭخۇا مىللىتى)، ئاندىن قالسا ئۇيغۇر!

aynuri

	ئانا تىلىمىزنى ئۆگەيلىمەيلى                                 شەمشىنۇر ئىبراھىم — جاۋيەنشى (ئوقۇتۇش تەتقىقات ئىشخانىسى) دىكىلەرنىڭ پۇل تاپقۇسى كەپقالغان گەپ! بولمىسا، مۇشۇ زاماندا ئۇيغۇر تىل–يېزىقىنى قېلىپلاشتۇرغاننىڭ نېمە پايدىسى دەيمەن؟ — شۇنى دەيمەن، مانا بىر ئوبدان سۆزلىيەلەيمىز، بىر ئوبدان يازالايمىز. — بىز يا قاشقالىق، يا خوتەنلىك بولمىساق خاتا گەپ قىلىدىغان... — 135 سومنى بىكاردىن بىكارلا ئېلىۋالىدىغان بولدى. قىپقىزىل زىيان–دە، زىيان. — ئاز كەم ئون كىلو گۆش كېلەتتى! — يىغىلىپ ئولتۇرغان بولساقمۇ راۋۇرۇس بىر سورۇننىڭ پۇلى دېگىنە! شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل–يېزىق خىزمىتى كومىتېتى، ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستلىق مىللەتلەر تىل–يېزىق خىزمىتى كومىتېتىنىڭ ئالاقىدار ھۆججەتلىرى (ئوبلاستلىق تىلكوم [2005] 12 – نومۇرلۇق) نىڭ روھىغا ئاساسەن غۇلجا ناھىيە ئوقۇتۇش تەتقىقات مەركىزىنىڭ بىر تۇتاش پىلانلىشى ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ئۇيغۇر تىل–يېزىقىنى قېلىپلاشتۇرۇش بويىچە تەربىيىلەش، سىناق ئېلىش خىزمىتىنىڭ تۇنجى قېتىم غۇلجا ناھىيىسىدە ئېلىپ بېرىلىشى، مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى ئاجىز، ئانا تىلغا بولغان مېھىر–مۇھەببىتى سۇس بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلار ئارىسىدا ئەنە شۇنداق ئىنكاسلارنى پەيدا قىلغاچقا، ئۇلار ئۇچرىغان يەردە ئەنە شۇنداق سۆزلەپ، ئۆز ئانا تىلىنى ھاقارەتلەپ يۈردى. 20–مارت (يەكشەنبە) چۈشتىن كېيىن دەرس ئۆتۈش نۆۋىتى ماڭا كەلدى. بۇ قېتىم تەربىيىلىنىپ سىناققا قاتنىشىدىغانلار ناھىيىمىز تەۋەسىدىكى ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپلەرنىڭ تىل–ئەدەبىيات ئوقۇتقۇچىلىرى بولغاچقا، دەرس تەييارلىقىغا خېلى كۈچ چىقاردىم ۋە نۇرغۇن ماتېرىيال كۆرۈپ ئەتراپلىق تەييارلىق قىلدىم. ئەمما ناھىيىلىك 1–ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ 300 دىن كۆپ ئادەم سىغىدىغان ياسىداق، ئازادە يىغىن زالىنىڭ ئۇ يەر–بۇ يېرىدە غۇجىمەك–غۇجىمەك بولۇشۇپ قىزغىن پاراڭغا چۈشۈپ كەتكەن، 100 گىمۇ يەتمەيدىغان ئوقۇتقۇچىغا قاراپ سەل خۇرسىنىپ قالدىم. بەش–ئون مىنۇتلۇق تەشكىللەشتىن كېيىن زال ئىچى تىنچلاندى. دەرسنى رەسمىي باشلىۋەتتىم. دەرس مەزمۇنى سۆزلىنىپ بىرەر سائەتكىچە ئىنتىزام ياخشى بولدى. ئەمما كىرىپ–چىقىۋاتقانلارنىڭ كۆپلۈكىدىنمۇ ياكى مۇنۇ ئوقۇتقۇچىلارنىڭ مەدەنىيەتسىزلىكىدىنمۇ، ھەر قىسما قىلىقلار چىققىلى تۇردى: ئوتتۇرا ياشقا بېرىپ قالغان بىر قىسىم ئەر ئوقۇتقۇچىلار ئەتراپىدىكى شۇنچە كۆپ ئايال مۇئەللىمەلەرنى پارقىرىتىپ قويۇپ تاماكا تۇتاشتۇرۇشقا، يەنە بەزىلىرى يانفونلىرىنى چىقىرىپ ئۈنلۈك ئاۋازدا سۆزلىشىشكە باشلىدى. ئۇلارنىڭ بۇ قىلىقلىرىنى كۆرۈپ ياش ئوقۇتقۇچىلارغا بولۇپ بەردى. شۇنىڭ بىلەن گازىر، سېغىز كەمپۈتلەرنىڭ قارسىلداشلىرى، ئاران بىر كۆرۈشكەنلەرنىڭ ھال–مۇڭ ئېيتىشىشلىرى، پىخىلداپ كۈلۈشلىرى، يانفونلارنىڭ بەسلىشىپ سايراشلىرى، ئېگىز پاشنىلىق ئاياغلارنىڭ تاقىلداپ مېڭىشلىرى زال ئىچىنى بىر ئالدى. قايتا–قايتا تەشكىللەش ۋە بارلىق دىققىتى بىلەن دەرس ئاڭلاپ خاتىرە قالدۇرۇۋاتقانلارنىڭ مەنىلىك قاراشلىرى نەتىجىسىدە تۆت سائەتلىك دەرسنى سۈپەتلىك ئۆتۈۋالدىم. ئارىدىن بەش كۈن ئۆتۈپ سىناق ئېلىش باشلاندى. سىناقنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل–يېزىق خىزمىتى كومىتېتى يېزىقچە، ئېغىزچە شەكىلدە ئېلىشنى ئورۇنلاشتۇرغان بولۇپ، ئىمتىھان تۈزۈمى قاتتىقراق بولدى. ئىمتىھان مەيدانلىرىنى ئارىلاپ يۈرۈپ، بۇ قېتىملىق تەربىيىلەش ۋە سىناقنى كۆزگە ئىلمىغان بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلارنى كۆزىتىپ باقتىم: ئۇلار ئىمتىھان نازارەتچىلىرى بىلەن تاكاللىشاتتى. ئوقۇش تارىخىنى، خىزمەت ستاجىنى، كەسپىي تېخنىكا ئۇنۋانىنى، ئۆز مەكتىپىدىكى مەنسەپ–دەرىجىلىرىنى پەش قىلىشاتتى.  ئوغرى مۆشۈكتەك مارىلايتتى.ئۇلارنىڭ بۇ قىلىقلىرىغا قاراپ ئۇلارغا ئىچىم ئاغرىپ قالدى. چۈنكى ئۇلار ئەپلاتۇن ئېيتقان «باي بولۇپ تۇرۇقلۇق كەمبەغەلگە ئايلانغان كىشىلەرگە، ئۇلۇغ بولۇپ تۇرۇقلۇق خارغا ئايلانغان كىشىلەرگە، ئالىم بولۇپ تۇرۇقلۇق نادانلار سۆھبىتىگە قاتناشقان كىشىلەر» گىلا ئوخشاپ قالغانتى. دۇرۇس، «ۋەزىپىمىز ئېغىر، مائاشتىن باشقا كىرىمىمىز يوق، نەچچە يىل بولدى، ‹ئىككى ئاساسەن› نىڭ دەردىدە شەنبە، يەكشەنبە، تەتىل دېگەنلەرنى كۆزىمىزگە سۈركىدەك بوپكەتتۇق، باش تاتىلىغۇدەك ۋاقتىمىز يوق تۇرسا ئۇيغۇر تىل–يېزىقىدىن ئىمتىھان بېرىپ نېمە كەپتۇ؟!» بىز ئاشۇ خىل ھېس–تۇيغۇدا بولۇۋاتقىنىمىزدا، بىزنىڭ مۇبارەك قولىمىزدا بەش–ئالتە يىل ھەتتا يەتتە–سەككىز يىل ئوقۇپمۇ تۈزۈكرەك ساۋاتى چىقماي «دۆت–كالۋا» ئاتىلىپ، جەمئىيەتكە چىقىپ كەتكەن ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ قايسى تىل، قايسى يېزىقتا ساۋاتى چىقمىغانلىقىنى، نېمە ئۈچۈن ساۋاتسىز بوپقالغانلىقىنى، مەسىلىنىڭ زادە كىمدە ئىكەنلىكىنى ئەتراپلىق ئويلىشپ باقتۇقمۇ؟ پەرزەنتلىرىمىز خەنزۇچە مەكتەپلەردە ئىككى–ئۈچ يىل ئوقۇپلا ساۋاتىنى چىقىرالايدۇ–يۇ، نېمە ئۈچۈن ئۆز ئانا تىلىمىزدىن چالا ساۋات قالىدۇ؟ بىزنىڭ تىلىمىز يا ئاشۇنداق ئۆگىنىش تەس، مۇرەككەپ تىلمۇ؟ قىممىتى ۋە ھاياتىي كۈچى يوق، ئۆگىنىش، بېيىتىش، تەرەققىي قىلدۇرۇش، كەلگۈسىگە يۈزلەندۈرۈشنىڭ ھېچقانداق زۆرۈرىيىتى يوق تىلمۇ؟ بۇ ھەقتە ئويلىشىپ باقتۇقمۇ؟! ھەممىگە ئايان بولغىنىدەك، بىزنىڭ تىلىمىز قەدىمىي، باي، پاساھەتلىك، گۈزەل تىل. ئۇنى خالىغانچە پەس كۆرۈشكە، ھاقارەتلەشكە، ئۆگەيلەشكە، ئۇنىڭ بۈيۈك ئوبرازىغا قارا سۈركەشكە ھەرگىز بولمايدۇ. گەرچە بۈگۈنكى كۈندە دەۋرنىڭ تەلىپى ۋە ئېھتىياجى بىلەن خەنزۇتىلىنى ئۆگىنىش، ئىنگلىزتىلىنى ئۆگىنىش چىڭ تۇتۇلۇۋاتقان بولسىمۇ، ئۆز ئانا تىلىمىزنىڭ قىممىتى ۋە ھاياتىي كۈچى تېخى يوقالغىنى يوق. ئۇنى داۋاملىق كۈچەيتىش، يېڭىلاش، كەلگۈسىگە، دۇنياغا يۈزلەندۈرۈشتە ھازىرقى زامان دىئالېكت ۋە شېۋىلىرىدىكى پەرقىنى تۈگىتىش، خەنزۇتىلى ۋە باشقا تىللارغا ئوخشاش قېلىپلاشتۇرۇشتا بىز ئوقۇتقۇچىلارنىڭ باش تارتىپ بولمايدىغان مەسئۇلىيىتىمىز ۋە مەجبۇرىيىتىمىز بار! شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى ئىشخانىسىنىڭ قوشۇلۇشى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل–يېزىق خىزمىتى كومىتېتى، مائارىپ نازارىتى، كادىرلار نازارىتى، رادىئو–تېلېۋىزىيە ئىدارىسى، مەدەنىيەت نازارىتى قاتارلىق فۇنكىسىيىلىك تارماقلارنىڭ زىچ ھەمكارلىشىشى «ئاز سانلىق مىللەتلەر تىللىرى بويىچە ئىملا ۋە تەلەپپۇز سەۋىيىسىدىن سىناق ئېلىش» خىزمىتىنىڭ رەسمىي باشلىنىپ، ئاپتونوم رايونىمىز تەۋەسىدە، جۈملىدىن ئۇيغۇرلار بىر قەدەر كۆپ غۇلجا ناھىيىسىدە تۇنجى قېتىم يولغا قويۇلۇشى ئەسلىدە پەخىرلىنىشكە تېگىشلىك مۇھىم ئىشلارنىڭ بىرى ئىدى. ئەگەر ئۇ مۇھىم خىزمەتلەر قاتارىغا كىرگۈزۈلمىگەن بولسا، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل–يېزىق خىزمىتى كومىتېتى 2002–يىلدىن باشلاپ تۆت قارار كۇرس ئېچىپ، مۇشۇ تۈردىلا 170 نەپەر خادىمنى ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك سىناق ئالغۇچىلىققا تەربىيىلىمىگەن ۋە تەيىنلىمىگەن بولاتتى. ئالاقىدار ئورۇنلارمۇ بۇ ئىشقا نىسبەتەن ئادەم كۈچى ۋە ماددىي كۈچ ئاجراتمىغان بولاتتى. «ئوقۇتقۇچىلارغا قارىتا 2005–يىلدىن باشلاپ ‹دەرىجە گۇۋاھنامىسى› بىلەن ئىشقا چىقىش يولغا قويۇلىدۇ» غانلىقى ھەققىدە مەخسۇس قارار چىقارمىغان بولاتتى. شۇڭا مەن بەزى كەسپداشلارنىڭ بۇ قېتىملىق تەربىيىلەش ۋە سىناققا ئۆز قىزغىنلىقى، ئىختىيارلىقى ۋە ۋىجدانى بىلەن تولۇق قاتنىشىپ، «بوينىنى باغلىغان ئىتنىڭ ئوۋغا يارىمايدىغان» لىقىدەك ھەقىقەتنى يەنە بىر قېتىم ئوبدانراق ئويلىشىپ بېقىشىنى ئۈمىد قىلىش بىلەن بىرگە يەنە، تىل–يېزىقنى قېلىپلاشتۇرۇش خىزمىتىگە قارىتا توغرا تونۇش ۋە پوزىتسىيىدە بولمايۋاتقان، تىلىمىزنى ھاقارەتلىگەن، تىلىمىزغا خىيانەت قىلغان، تىلىمىزنى بىلىپ–بىلمەي خاتا ئىشلەتكەن ۋە ئىشلىتىشكە يول قويغان، سۈكۈت قىلغان، بىپەرۋالىق قىلغان ئوقۇتقۇچىلار ۋە باشقا كىشىلەرگە تۆۋەندىكى بايانلارنى ھەدىيە قىلىشنى لايىق كۆردۈم: «رىۋايەت قىلىنىشىچە، قەدىمكى زاماندا ئاقىل بىر ئادەمنىڭ گۈزەل قىزى بولغانىكەن. شۇ دىلبەرگە ئىككى پەرىشتىنىڭ ئىشقى چۈشۈپتۇ. قىز ئۇلارنىڭ قايسىبىرىگە كۆڭۈل بېرىشنى بىلمەي قاپتۇ. پەرىشتىلەر قىزنىڭ ۋىسالىغا ئېرىشىش ئۈمىدىدە ئۆزلىرىنى كۆرسىتىشكە باشلاپتۇ. لېكىن قىز ئۇلارغا شۇنداق دەپتۇ: — مەن يۇرت پەرزەنتى بولالايدىغان ئوغۇلغا ئانا بولۇشنى خالايمەن. شۇڭا سىلەرنىڭ ئۇنى قانداق تەربىيىلەيدىغانلىقىڭلارنى بىلىشىم كېرەك. ئەنە شۇنىڭغا قاراپ، سىزلەرگە قارارىمنى ئېيتىمەن. — بۇ ئىش پەقەت مېنىڭ قولۇمدىنلار كېلىدۇ. مەن ئۇنىڭغا ئىلىم ئۆگىتىمەن. ماتېماتىكا ۋە ئاسترونومىيىدىن دەرس ئالىدۇ. سىياسەت بىلەن شۇغۇللىنىدۇ. ئەجنەبىي تىللارنى ئىگىلەيدۇ، دۇنياغا ئۆز نامىنى تارقىتىدۇ، — دەپتۇ بىرىنچى پەرىشتە. نۆۋەت ئىككىنچىسىگە كەلگەندە، ئۇ دەپتۇ: — ئىنسان ئۈچۈن ئەۋلادتىن ئەۋلادقا مىراس قالىدىغان بايلىق — تىل. ئانا تىل بولىدىكەن، ۋەتەن، خەلق بولىدۇ. خەلقنىڭ ئۆمۈر ئۆلچىمىنى ئۇنىڭ تىلى بەلگىلەيدۇ. دۇنيادىكى ھەممە گۈزەللىك ۋە سېھرىي كۈچ تىلدا بولىدۇ. ئىنسان ئانا ئەللىيىنى تۇنجى بولۇپ ئەنە شۇ ئانا تىلدا ئاڭلايدۇ. مەن ئوغلۇڭنى تىلغا خىيانەت قىلماسلىققا ئۆگىتىمەن. مەن ئۇنىڭغا ناخشا، چۆچەك ۋە داستانلارنى ئېيتىپ بېرىپ، سېنىڭ لاتاپىتىڭگە لاتاپەت قوشۇپ تۇرغان ئانا تىلىمىز ئۈچۈن ئۆز جېنىنى قۇربان قىلىشقا ئۆگىتىمەن. بۇ گەپلەرنى ئاڭلىغان ئالىم پەرىشتە قاقاقلاپ كۈلۈپ، رەقىبىنى ئەقلى كەملىكتە ئەيىبلەپتۇ. ئوتتۇرىدىكى تالاش–تارتىش ئاخىر جاڭجالغا ئايلىنىپتۇ. — جېدەللەشمەڭلار، — دەپتۇ قىز، — يۇرتىمىزدا بىر ئۇلۇغ دانىشمەن بار، ئۇنىڭ يېنىغا بارىمىز، ھەممە نەرسە شۇ يەردە ھەل بولىدۇ. ئۇنىڭ ھۆكۈمى مەن ئۈچۈن قانۇن. ئۇلار ھېلىقى دانىشمەننىڭ ئالدىغا بېرىپتۇ. ئۇ ئارىدا بولۇپ ئۆتكەن ھەممە گەپ–سۆزنى ئاڭلاپ بولغاندىن كېيىن، ھېلىقى ‹كەم ئەقىل› پەرىشتىگە دەپتۇ: — قىز سېنى ياخشى كۆرەمدۇ–يوق، بىلمەيمەن. ئەمما ئاتىلىق شەرىپىگە سەن لايىقسەن». («شىنجاڭ مەدەنىيىتى» جۇرنىلى 1992–يىل 1–سان، «تىل ۋە تەرجىمە» جۇرنىلى 2003–يىل 1–سانىدىن). دەرھەقىقەت، ئانا تىلىمىزنىڭ قىممىتى ۋە ھاياتىي كۈچى بۈگۈنمۇ يوقالغىنى يوق. شۇڭا ب د ت مائارىپ، ئىلىم–پەن، مەدەنىيەت تەشكىلاتى 21–ئەسىردىكى ئىختىساس ئىگىلىرىگە مۇنداق ئۈچ تەلەپ قويۇشنى قاتتىق تەكىتلىگەن: بۇلار — بىرىنچى، ئانا تىل قابىلىيىتى؛ ئىككىنچى، چەت ئەل تىللىرى قابىلىيىتى؛ ئۈچىنچى، ئۇچۇر قابىلىيىتى. دېمەك، دۇنيا تەرەققىي قىلىپ ئاخباراتچىلىق، رادىئو–تېلېۋىزىيە، ئىنتېرنېت دېگەنلەرنىڭ كەڭ ئومۇملىشىپ، تەرەققىيات ناھايىتى تېز بولۇۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە خەنزۇتىلى بىلەن چەت ئەل تىللىرىنى ئۆگەنمەي بولمايدۇ. ئەمما ئاشۇ تىللارنى ئۆگىنىشتە ئۆزىگە خاس تەپەككۇر يولى بىلەن تەمىنلىگۈچى، يېڭىلىققا، ئىجادىيەتكە يېتەكلىگۈچى ئاچقۇچنىڭ بىزنى تۇغقان، بىز بىلەن تەڭ يارىلىپ، تەڭ تەرەققىي قىلىپ ۋە بېيىپ بۈگۈنگە كەلگەن بىر زامانلاردا بىزنى پۈتكۈل دۇنياغا تونۇتقان نەرسىنىڭ باشقا نەرسە ئەمەس، دەل بىزنىڭ سۆيۈملۈك ئانا تىلىمىز ئىكەنلىكىنى ھەرگىز ئۇنتۇپ قالمايلى! ھەر خىل تىل ئۆتكەللىرىدە ئۆزىمىزنىڭكىنى جۇلالاندۇرالماي، باشقىلارنىڭكىگە يېتەلمەي، ئوتتۇرىدا گاڭگىراپ قالماسلىق ئۈچۈن «قوش تىل» ئۆگىنىشنى چىڭ تۇتۇش بىلەن بىرگە، ئۆز تىلىمىزنىڭ شان–شەرىپى، ساپلىقىنى قوغداش يولىدا ئورتاق كۈچ چىقىرايلى! مەنبە: شىنجاڭ مەدەنىيىتى ژۇرنىلى 2006–يىل 1–سان

aynuri

	قۇرۇق گەپنى ئاز قىلىپ، ئانا تىلىمىز ھەققىدە كۆپرەك ئەملىي ئىش قىلايلى!بولۇپمۇ ئاتا-ئانىلار، ئوقۇتقۇچىلار ئۆز مەسئۇلىتيىمىزنى ياخشى ئادا قىلايلى. بۇ جەھەتتە جاپالىق ئىزدىنىۋاتقان، نەتىجە يارتىۋاتقان كىشىلرىمىزنى قوللايلى!!!

aykiz

	بۇ ماقالىنىڭ ئاپتۇرنىىڭ  يېقىندا ئانا تىل تەتقىقاتى  ھەققىدىكى بىر كىتاۋى نەشىردىن چىقىپتۇ. كۆرۈپ بېقىشقا ئەرزىيدۇ. پۈتۈنلەي ئانا تىلنى كۈچەيتىش ھەققىدە توختالغان ئېسىل ماقالىلار بار ئىكەن.  تەپسىلاتى  http://bbs.elqut.cn دىكى  [كىتاپ سېتىۋېلىشقا ئالدىراڭ]دېگەندە بار ئىكەن..

tiwix

	ئىنسان ئۈچۈن ئەۋلادتىن ئەۋلادقا مىراس قالىدىغان بايلىق — تىل. ئانا تىل بولىدىكەن، ۋەتەن، خەلق بولىدۇ. خەلقنىڭ ئۆمۈر ئۆلچىمىنى ئۇنىڭ تىلى بەلگىلەيدۇ. دۇنيادىكى ھەممە گۈزەللىك ۋە سېھرىي كۈچ تىلدا بولىدۇ. ئىنسان ئانا ئەللىيىنى تۇنجى بولۇپ ئەنە  شۇ ئانا تىلدا ئاڭلايدۇ. مەن ئوغلۇڭنى تىلغا خىيانەت قىلماسلىققا ئۆگىتىمەن. مەن ئۇنىڭغا ناخشا، چۆچەك ۋە داستانلارنى ئېيتىپ بېرىپ، سېنىڭ لاتاپىتىڭگە لاتاپەت قوشۇپ تۇرغان ئانا تىلىمىز ئۈچۈن ئۆز جېنىنى قۇربان قىلىشقا ئۆگىتىمەن. ئەبجەش  سۆزلەيدىغان  مۇشۇ  بالىلىرىمىز ئالدىدا بىز ئاتا - ئانىلارنىڭ مەسئۇلىيىتىمۇ  ئاز ئەمەس