ئۇيغۇر تارىخىدىكى ئۇيغۇر ساتقىنلار

قەھۋە

	نۇرغۇن بىلىملەرگە ئىگە بولدۇق، رەھمەت. بارماقلىرىڭىزغا گۈل كەلسۇن!

ئەزىزتارىم

	ئوقۇتقۇچى ئوقۇغۇچىنى مىسال قىلماي ئوخشۇتۇش قىلغىلى بولمامدۇ تورداشلار

دەرتمەن

	Insan يوللانغان ۋاقتى  2011-يىلى 9-ئاينىڭ 22-كۈنى 08:21 3.موڭغۇللارغا يېلىنغان قورچاق پادىشاھ ـــ ئافاق غوجا ... تۇغلۇق تۆمۈرخان (1348 – 1363) نىڭ ئىمان ئىيتىشىغا گۇۋا – شاھىت بولغان جالالىددىن كەتەكىي ۋە ئۇنىڭ ئوغلى خوجا مەۋلانە ئەرشىددىن، نەۋرىسى ئەبۇل فەتتاھ خوجا، چەۋرىسى فەخرىددىن خوجا، ئۇلاردىن كىيىن **************************************************************** كەچۇرسىز . ئالدىڭىزدا ئاتكاچىلىق قىلىپ قويدۇم . سىز پايدىلانغان تارىخى ماتىريالدا خاتالىق بارمۇ ياكى ئوخشاش ئىسىملىق تارىخى شەخىسلەر مەۋجۇتمۇ بىلمىدىم ، مەۋلانە ئەرشىددىنىڭ بوۋىسى ( تاجىك مىللىتى) مەۋلانە مەھمۇد ( مەرھۇمنىڭ ياتقان يىرى جەننەتتە بولسۇن ) ، بۇ زاتنىڭ قەۋرىسى ھازىرقى تاشقى مۇڭغۇلىيەنىڭ ئۇلانباتۇردىكى قارا قۇرۇم دىگەن يەردە . مەۋلانە ئەرشىددىنىڭ دادىسى مەۋلانە جالالىدىن ( مەرھۇمنىڭ ياتقان يىرى جەننەتتە بولسۇن ) ، بۇ زات بۇيۇك ئىستىلاچى تۇغلۇق تۆمۈرخاننىڭ ئىمان ئېيىشىغا سەۋەپچى بولغان . تارىخى ماتىرياللاردا زىكرى قىلىنىشچە مەۋلانە جالالىدىن بىر نەچچە مۇرىتلىرى بىلەن ئوۋ ئوۋلاشقا چىققان تۇغلۇق تۆمۈرخاننىڭ لەشكەرلىرىگە تۇتۇلۇپ قالىدۇ ، لەشكەرلەر ئۇلارنى تۇغلۇق تۆمۈرخاننىڭ ئالدىغا ئېلىپ بارغاندا ئىتىغا توڭگۇز گۇشىنى يىگۇزۇپ ئولتۇرغان تۇغلۇق تۆمۈرخان مەۋلانە جالالىدىندىن مۇنداق سورايدۇ : سەندىن ئىت ياخشىمۇ ياكى سەن ئىتتىن ياخشىمۇ ؟ . مەۋلانە جالالىدىن جاۋابەن مۇنداق دەيدۇ : مەندە ئىمان بولسا ئىتتىن مەن ياخشى ، مەندە ئىمان بولمىسا مەندىن ئىت ياخشى . بۇ گەپنى ئاڭلىغان تۇغلۇق تۇمۇرخان ئويلىنىپ قالىدۇ ۋە مەۋلانە جالالىدىندىن سورايدۇ : سەندە ئىمان بولسا سەن ئىتتىن ياخشى بۇلىدىغان ، سەندە ئىمان بولمىسا ئىت سەندىن ياخشى بۇلىدىغان قانداق نەرسە ئۇ ئىمان دىگەن ؟. مەۋلانە جالالىدىن تۇغلۇق تۇمۇرخانغا ئۇلۇغ ئاللاھنىڭ ھۆكۇملىرىدىن ۋە كالاموللانىڭ مەزمۇنىدىن خەۋەردار قىلىدۇ . بۇ گەپلەرنى ئاڭلىغان تۇغلۇق تۇمۇرخان ھۆركىرەپ يىغلاپ كىتىدۇ ۋە مەۋلانە جالالىدىنغا مۇنداق دەيدۇ : مەن خان بولغاندىن كىيىن ئىمان ئېيتىپ ئىسلامغا ئىتقاد قىلىمەن ، شۇ ۋاقىتتا ماڭا سەن ئۆگەتكىن . شۇنداق دەپ بۇلار خوشلىشىدۇ ، كىيىن مەۋلانە جالالىدىننىڭ ۋاپات بۇلۇشنىڭ ئالدىغا ئوغلى مەۋلانە ئەرشىددىنغا ۋەسىيەت قالدۇرۇپ تۇغلۇق تۇمۇرخانغا ئىمان ئېيتقۇزۇشقا تاپىلايدۇ . 1348 - يىلى تۇغلۇق تۇمۇرخان خان بۇلۇپ ئالتە يىلدىن كىيىن يەنى 1354- يىلى دادىسىنىڭ ۋەسىيتىگە ئاساسەن مەۋلانە ئەرشىددىن ( مەرھۇمنىڭ ياتقان يىرى جەننەتتە بولسۇن ) ئاستانىگە كىلىدۇ ، لىكىن ئوردا قاراۋۇللىرى ئۇنى كىرگۇزمەيدۇ . شۇنداقتىمۇ ئىرادىسىدىن ۋاز كەچمىگەن  مەۋلانە ئەرشىددىن ھەركۇنى ئوردىغا يېقىن يەردە ئەرزان توۋلاپ ئىبادىتىنى داۋاملاشتۇردۇ . ھەركۇنى ئوخشاش ۋاقىتتا ئەرزان ئاۋازىنى ئاڭلاپ كىلىۋاتقان تۇغلۇق تۇمۇرخان بۇ كىشىنى چاقىرتىپ كىلىشنى تاپىلايدۇ .  مەۋلانە ئەرشىددىن ئوردىغا كەلگەندىن كىيىن تۇغلۇق تۇمۇرخانغا دادىسىنىڭ ۋەسىيتىگە ئاساسەن كەلگەنلىك بايانىنى سۆزلەيدۇ . شۇنىڭ بىلەن تۇغلۇق تۇمۇرخان ئوردىدىكى يۇقىرى مەنسەپلىك مۇھىم ئەمەلدارلارغا مەسلەھەت سېلىپ ئۇلارنىڭ قوللىشىغا ئىرىشكەندىن كىيىن راسمى يۇسۇندا ئىمان ئېيتىشقا باشلايدۇ . مەرھۇم  مەۋلانە ئەرشىددىننىڭ قەۋرىسى ئاقسۇ شەھىرىنىڭ ئايكۆل بازىرىدا . جاھانغا داڭقى تارالغان مەۋلانەم خانقاسى دىگەن يەر شۇ .

دەرتمەن

	ئىسىمدە قېلىشىچە بۇرۇن ئۇقۇغان تارىخى ماتىرياللاردا يۇقارقى مەزمۇنلار بايان قىلىنغان ، خاتالىق بولسا مۇنبەرداشلار يەنىمۇ تەپسىلى پىكىردە بولساق بۇلىدۇ .

ATILLA

	بۇنداق ساتقىن مۇناپىقلار ھەممە يەردە بار. ئادەم ئالىممۇ ،دۇكتۇرمۇ بولالايدىكەن، بىراق بەزىدە ئادەمنىڭ ئادەم بولمىقى بەسى مۇشكۇلكەن.

مەرۋەرى

	ATILLA يوللانغان ۋاقتى  2011-يىلى 11-ئاينىڭ 16-كۈنى 17:12 بۇنداق ساتقىن مۇناپىقلار ھەممە يەردە بار. ئادەم ئالىمم ... يائاللا سەن باركەنسەن ھە

RuxNaeY

	مەۋلانا ئەرشىدىننىڭ تارىخىنى «تارىخى رەشىدىي» دىن ئوقۇساڭلار تېخىمۇ ئېنىق بىلىۋالالايسىلەر.

ＢＡＴＵＲ值爱

	داڭ چىقىرىپ تارىخ بەتلىرىگە يېزىلمىساممۇ،ساتقىن بولمايمەن ئەبەدىل-ئەبەت،مەڭگۈ